Хүмүүнэй наһан

Үхибүү түрэхэдөө, эхэнэр хүн эжын жаргал амсан жаргадаг лэ. Ангир шара уурагаа, арюун сагаан һүеэ хүхүүлэн, юунтэйшье сасуулашагүй арюухан мэдэрэлтэй болодог гээшэл даа. Арбан һаратай болотороо хүхөө хүхэһэн  үхибүүн өөдэргэн, тэнхээ тамир һайтай, үбшэн хүрэхэнь бага байдаг.
630
Мүнхэ оршодог алтан дэлхэй дээрэ хүмүүнэй бэе оложо түрэхэ гээшэ дээдын ехэ аза талаан, жаргал мүн. Тиимэһээл дээрэһээ үгтэһэн хайрата энэ наһые ашаг аятайгаар эдлэхэ гээшэ нэрэ хүндын хэрэг болоно.

Хүн гээшэ хүн болон мүндэлхэдөө, наһанай элдэб шатануудые дабадаг гээшэ. Онсолон нэрлэе: нялха наһан (0--1), балшар наһан (2--3), бага наһан (4--7), эдир наһан (8--16), залуу наһан (17--30), эдеэшэг наһан (31--45), ахамад наһан (46--65), хүгшэрхэ наһан (66--75), үтэлхэ наһан 76-һаа дээшэ үе дамжадаг.

“Хүн болохо багаһаа, хүлэг болохо унаганһаа” гэһэн сэсэн мэргэн үгэдэ үндэһэлэн, хүниие багаһаань лэ ухаансар бодомжотойгоор хүмүүжүүлхэ хэрэгтэй. Эбтэй эетэй байдалда өөдөө үндыһэн үхибүүн саашадаа сэдьхэл һайтай, аха заха хүнүүдээ хүндэлдэг, үгыень дууладаг, аха хүнһөө урид дуугардаггүй, хүлеэсэтэй, даасатайгаар томо болодог. Хайрладаг сэдьхэлтэйгээр, хурдан шуумараар, һэргэлэн һонороор үндыжэ байһан үхибүүгээ харахада, түрэлхидтэ хэды баяртайб. Илангаяа эмхи гуримтай, хубсаһа хунартаа, эг хогшолдоо гамтай нарин, тиихэ зуураа хүхюун дорюун зантай, хошон зугааша үгэ хүүртэй хүүгэдые хараад, баясахаар лэ байдаг. Бүри нялхаһаань, үхибүүнэй бүри хээли соогоо байхаһаань эхилээд хүмүүжүүлгэ гээшые захалха хэрэгтэй гэжэ алдар суута һурган хүмүүжүүлэгшэ К.Ушинский хэлэһэн байдаг. Үхибүүнэй хэбэлдээ хүдэлдэг болоһон үеһөө тэрэнээ эльбэжэ, эрхэлүүлжэ, хүнтэй адли хөөрэлдэжэ, дуулажа, энеэжэ байхада, досоохи үри ехэл таашаадаг, дуратай байдаг. Хээлитэй болобоб гэжэ мэдэһэн сагһаа хойшо ерээдүйн эхэ хэрүүл шууяанай газарһаа зайсажа ябаха ёһотой. Хараал хэрүүлэй дэбэрхэеэ һанабалнь, номгоруулан зогсоохо, үгышье һаа зайсан хоргодохо зэргэтэй юм.

Үхибүү түрэхэдөө, эхэнэр хүн эжын жаргал амсан жаргадаг лэ. Ангир шара уурагаа, арюун сагаан һүеэ хүхүүлэн, юунтэйшье сасуулашагүй арюухан мэдэрэлтэй болодог гээшэл даа. Арбан һаратай болотороо хүхөө хүхэһэн  үхибүүн өөдэргэн, тэнхээ тамир һайтай, үбшэн хүрэхэнь бага байдаг. Нарай хүүгэниие саг сагаарнь зохилдуулан хооллуулжа, саг соонь зөөлэн зохидоор хуурайлжа байха хэрэгтэй. Хүмүүжэл, анхарал гээшэмнай эндэһээ эхитэй ха юм. Үхибүүн бага, үшөөл ухаа ороодүй гэжэ һанажа болохогүй, нарай нялхамнай бултые ойлгожо, һайн муу хандалгые ёһотоороо мэдэрэн байна гэжэ бодохо хэрэгтэй."Эхэнь хээр алаг һаа, унаганайнь тагалсаг алаг" гэдэг ха юм. Эхэ хүн үхибүүгээ ямараар хүмүүжүүлнэб - тэрээнһээ ерээйдүйнь хуби заяан сэхэ дулдыдадаг гээшэ.

Онсо нэгэ шухаг һануулга гэхэдэ, урданһаа хойшо нялха үхибүүе олоной хүлөөр даруулдаггүй, гэрһээ холо абаад ябадаггүй, зоной нюдэндэ ехээр харуулдаггүй байгаа.

Нялха наһан гээшэ илангаяа үнжэгэн, гадаадын нүлөөһөө үбшэлжэ, ядаржа магад, тиимэһээ энэ хаһада тон нарин харууһан хэрэгтэй.

Үхибүүе хэрэгтэ хэрэггүй сагта хараажа, загнажа байхагүй, тиихэ зуура эгтээ үүбэгэнүүлжэ эрхэлүүлжэ, үндэгэн өөхэн болгохогүй - эгээл боломжотой аргыень баримталаад манай угсаатан һурган хүмүүжүүлдэг байһан. Эрхээр бэшэ бэрхээр һураһан хүүгэд тухай арбан тэгшэ һургаалтай гээд хэлсэдэг. Арбан тэгшэ һургаалнай ямар бэ гээд хараад үзэе.

Үгэдэ сэсэн,

Үйлэдэ уран,

Далайда уһаша,

Дайнда баатар,

Найрта дуутай,

Нааданда дабаатай,

Нойрто һэргэг,

Номдо бэрхэ,

Һомондо мэргэн,

Сэдьхэлдэ арюун.

Арбан энэ удха ойлгосо соо хүнэй амидаралай бүхы үе багтана гэбэл, алдуугүй.

Энэ дэлхэй дээрэ хүн бүгэдын наһан адли бэшэ - ута, богони байдаг гээшэ. Табисуураар үгтэһэн наһаяа хүн гүйсэд эдлэхэ ёһотой.

Хүнэй наһан соо ямаршье ушар тохёолдожо магад. Гэбэшье хэзээдэшье этигэл найдалаа алдангүй, ерээдүйгөө, холые хаража, үри хүүгэд тухайгаа үнэхөөр һанаата боложо , һайн һайхан сэдьхэл сэдьхэн ябаха ёһотой. Иимэ ушарта хүн гээшэ дээрэһээ үгтэһэн, бурханһаа үршөөгдэһэн ами наһаяа нэрэтэй түрэтэйгөөр, һайн һайханаар эдлэн ажаһууха аргатай бшуу.
Поделитесь с друзьями:

Комментарии0

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий

Еще из раздела Спорт

Последние записи

17 января
18:00
45
В Бурятии выберут лучших «Молодых профессионалов»
С 29 января по 2 февраля в Улан-Удэ  пройдёт IV Открытый региональный чемпионат WorldSkills Russia - 2018
16 января
17:19
98
За оленями для Деда Мороза
А вы думали, зачем я в заповедник ездил? Это было перед Новым Годом, но не всё так просто. Дед Мороз, олени, снегурочки с гномами, Санта там с Йоулупукки? Не, этих всех ещё собрать ведь нужно, деды в одном месте, олени в другом, гномов вообще проблема найти. Поэтому, когда настало время, мы поехали договариваться с оленями...
16 января
16:35
104
Алтаргана – символ единения
«Золотарник на северном склоне
Вновь цветет в синеве поднебесной…»
Это слова из народной песни «Алтаргана», которую в непростые времена пели наши предки
16 января
16:32
54
Евротур с Александром Ихиритовым. Влог 6. Сан Тропе
День шестой Евротура - буряты в Сан Тропе. Подкрепились вкусным завтраком по-французски: тосты, джемы, кофе, чай, который уже был включен в стоимость аренды, и помчались весёлой шумной толпой дальше - к Лазурному берегу, в Ниццу!
16 января
16:28
35
АЛДАР СУУТА ДУУШАН АРИУНБААТАР
Ариунбаатарай монголоороо дуулахадань, дэлхэйн абарга томо хүгжэмшэд, дуушад, «Кардиффын аялганууд» конкурсдо тэрээнтэй тэмсээд, диилдэһэн дуушад – бүгэдэ монгол аялга соносожо, альгаа ташажа, гайхал дүүрэн нюдөөр тэрэниие шэртэжэ байгаа һэн.
16 января
16:24
2507
36
Пару слов о ШулэнДо
Кафе красивое, с дизайном, можно сказать. Цены разумные. Порции большие. Блюда вкусные
12 января
13:30
264
Евротур с Александром Ихиритовым. Влог 5. Три страны за день!
День четвёртый. Галопом по Европе или как буряты пересекли три страны за день
12 января
13:23
502
1
Легенда сакрального озера
Про шамана, санскрит, кипящее озеро, водяных ежей и сырую чурку. Жемчужина реликтовой Амутской котловины, сакральное озеро Балан-Тамур. Путь сюда далёк и труден, а идти нужно с чистыми помыслами...
12 января
13:02
109
О любви просто так
О любви к детям. Любовь к детям - очень безусловная вещь. Когда любишь не за что-то, не благодаря и не вопреки. А просто так
11 января
09:37
291
Евротур с Александром Ихиритовым. Влог 4. Пизанская башня. ВИДЕО
Буряты и Пизанская Башня. Как дёшево арендовать автомобиль в Европе? Кемпинг против хостела, что лучше? Брать ли с собой постельное бельё в путешествие, и сколько денег оно вам сэкономит?
10 января
10:54
1273
10
К истокам Баргузина. Там, где встаёт солнце
Знаете, что раньше Баргузин тек в обратную сторону, от Байкала? А о драконах и крепостях у трёх его истоков? О тех, кто жил здесь тысячи лет назад? Сегодня о истоке реки Баргузин, водной артерии страны Баргуджин-Токум, откуда родом мать Чингисхана
10 января
10:48
265
Евротур с Александром Ихиритовым. Влог 3. Буряты в Ватикане.
Лайфхак по посещению Ватикана! Смотрим видео!
9 января
09:57
327
Евротур с Александром Ихиритовым. Влог 2. Италия, Рим
Евротур с Александром Ихиритовым. Смотрим видео на моем канале YouTube!
8 января
13:57
697
Евротур Александра Ихиритова, влог 1
Начало путешествия отважных путешественников по Европе
8 января
13:56
2357
4
Зарывание последа у бурят
Обыкновенно буряты зарывают послед в землю в избе или юрте; в первой, если ребенок родится в зимниках, во второй – если в летниках. В юрте зарывают его за очагом (хойморто). На улице зарывать считают грехом (Матвей Хангалов, собрание сочинений, III том)
6 января
18:35
236
Птица-невидимка
Видели когда-нибудь дубоноса? И я не видел. Птица скрытная, редко выходит в люди, но тем не менее при желании найти её можно прямо в городе, среди воробьёв и снегирей. Просто нужно присмотреться
29 декабря
10:24
332
ХЭРЭЭДЭЙ ЗЭЭ БАСАГАНАЙ ХУБИ ЗАЯАН
Хүйтэн, хүйтэн Сибириин һалхинда
хүлдэжэ хүхэрһэн хөөрхы хальмагууд,
Зоболон үзэхэ маниие, мание
Заяаша юундэ заяагаа бэлэй...
(Хальмаг арадай дуунһаа)
28 декабря
16:29
262
Спасаем брошенную собаку. Видео
Дорогие читатели! Теперь у нас есть свой блог на infpol.ru! В нём вы можете смотреть видео-ролики о том, как мы спасаем животных в Улан-Удэ, а также можете делиться своими историями спасения животных
25 декабря
10:15
330
Новогодние представления начались в Бурятии
21 декабря прошло первое предновогоднее представление "Как Барбоскины спасали Новый год" в Доме инвалидов-колясочников им. Эржены Будаевой
22 декабря
15:09
507
Прекрасная Россия Будущего или образование как главная национальная идея
Я полностью поддерживаю Алексея Навального в части повышения минимальной заработной платы для учителей до 25 тысяч рублей. Нынешняя зарплата молодого педагога 9 000 рублей месяц - это национальный позор, это медленная агония всей системы образования.
Многие молодые педагоги вынуждены работать на 1,5 и более ставки, то есть 36 часов и более в неделю, – это полный отказ от профессионального роста, от поддержания себя в профессиональной форме. Это работа на износ
Показать больше
Наверх