САГААЛХА ЁҺО ГУРИМ, САГААЛГАНАЙ УДХА ШАНАР

Сагаан һара гээшэмнай һайн һайханай бэлгэтэй дэмбэрэлтэй һара мүн. Хүндэ ёһын һара. Хани нүхэсэлэй һара. Хүмүүжэлэй һара. Ажахын жэлэй һуури табиха һара.
796
Чингис Богдо Хаанай засагта ерэхэһээ урда тээ жэлдэ монголшууд хабар, намар - хоёр удаа сагаалжа байба. 1204 ондо улаан хулгана жэлдэ сагаан эдеэнэй дэлгэрэн, түл малай түлжэжэ байһан хабарай эхин һарада Ехэ Монгол Уласые тогтооһон ушараар бүхы монгол туургатанай агууехэ баярай үдэр болоһон байна. Тэрэ гэһэнһээ хойшо үбэлэй үнгэржэ байхада сагаалнабди.

Сагаалганай гол удхада Ази, Европые эзэлһэн монгол түрэ байгуулһан үйлэ ушар багтахын хажуугаар уг гарбалаа тоолохо, аха захаяа хүндэдхэн золгохо, түрэл гаралаа мэдэлсэхэ, нүхэд зонтойгоо танилсаха, үри хүүгэдээ соёл болбосоролтойгоор һурган хүмүүжүүлхэ гүн гүнзэгы үүргэ багталсана гээшэ. Сагаалган хадаа хүн бүхэнэй нэгэ наһа нэмэһэнэй баяр, ажа амидаралай һайн һайхан хэрэгүүдэй эхилхэ үдэр гэжэ тоологдоно.

Сагаалхадаа гэр бүлөөрөө юу бэлэдхэхэ ёһотойб:
1.Эгээн голынь гэхэдэ, сагаалганаа гүн сэдьхэлһээ хүндэлжэ угтаха, тэмдэглэхэ ёһотой юм. Бүтүүгэй үдэр гэрээ сэбэрлээд, тахилаа һэргээгээд, бурхандаа зула бадараагаарайгты. Эдеэнэй дээжэ урдань табяарайгты. Бурхандаа мүргэжэ, нүгэлөө наманшалхадаа, һүгэдэжэ мүргэжэ болодог, һунажа мүргэжэ болодог. Бүтүү үдэшэ дасанда дүгжүүбэ галдадаг гээшэ.
2. Гэр бүлөөрөө архи дарһа уунгүйгөөр, амтатай эдеэгээ эдижэ, найр хүгжэлтэтэйгөөр хөөрэлдэжэ, хэрүүл шууяа гаргахагүй. Энхэ тайбан амгалан байдалаар гэрээ һайхан уур амисхалтай болгохо хэрэгтэй.
3. Хүн түрэлтэнэй амидаралда дуталдажа болохогүй гал гуламта мүн. Тиимэһээ өөрынгөө сэбэр арюун сэдьхэлые галтай адлидхажа, галайнгаа бурханда эдеэнэй дээжэ, һү,тоһо даадхан зальбарха хэрэгтэй. Хэтэ эгүүридэ унтаршагүй гал дүлэн мэтэ ажал, амидаралаа бадараан хүгжөөхэ тухай үреэл тогтоохо.
4. Шэнын нэгэнэй үглөөгүүр эртэ үүрээр бодожо, газаа гаража, тэнгэриин шарайе адаглаарайгты, холые хараарайгты. Өөрынгөө һайн зүг мэдэжэ, ябагааршье, морёоршье, машинааршье тэрэ зүг руугаа гараад, монгол литэдэ заагдаһан зүгһөө гэртээ эрьежэ ерэхэ. Иихэдээ ороһон жэлэйнгээ һайн зүгые тогтообо гээшэт. Заал һаа шэнэ хубсаһа үмдэжэ гараха хэрэгтэй. Энэ хадаа хии мориёо һэргээхэ гэһэн удхатай. Жэлэй эхин үдэртэ гарахадаа, энэ жэлдээ бүхы ушар ябадалтнай бүтэмжэтэй, урагшатай, үбшэн зоболонгүй, энхэ амгалан байхат, гэнтын ушар тохёолдохогүй.
5. Шэнын хоёрой үдэр үхибүүд сагаалжа эхилхэ. Мүн ехэшүүлшье золгоодүй, хүндэтэй зонуудаа золгожо, үетэн нүхэдөөрөө сагаалжа гарадаг юм. Хоёрһоо дүрбэн шэнэ болотор залуушуул сагаалдаг юм һэн. Орохо ёһотой айлдаа сагаалжа, уулзаха ёһотой зоноо золгожо, ханилха хүсэлтэй хүнтэеэ танилсадаг. Табан шэнэһээ хойшо наһатайшуул сүлөөтэйгөөр хоног табижа байгаад, амяараа сагаалдаг. Сагаалнаб гээд, энээнһээ боложо, ажалаа һаатуулжа болохогүй.Ээлжэлэн сагаалжа, архи хэмһээ үлүү уужа болохогүй.
6. Шэнын нэгэнһээ 30 болотор айл аймагаараа оролсожо, гаралсажа байдаг. Һайхан эдеэ хоолоо эдижэ, нүхэрлэжэ хамтарха. Энэ һара соо хүн бүхэн мэндэ амараа асуулсажа гар холболсон золголсоно.Баяр дурасхаалай һара ха юм даа.
7. Сагаан һарада һурган хүмүүжүүлхэ удхатай зүйл бүриин наадан болодог. Шагай нааданһаа эхилээд, таабари, түүхэ хэлэлсэхэ, ёохор наада хатарха, дуугаа дуулалдаха. Наһатайшуул үхибүүдтэ асуудалнуудые табидаг. Уг гарбалыень тоолуулдаг, нагасыень хэлүүлдэг, нютаг уһыень, отог омогыень мэдүүлдэг. Энэ хадаа уг гарбалаа мартахагүйн һургаал болоно. Наһата йшуул золгоһон эдиршүүлдэ үреэлэй һайхан үгэнүүдые хайрлажа, бэлэг сэлэгээ баридаг. Сагаан һара гээшэмнай һайн һайханай бэлгэтэй дэмбэрэлтэй һара мүн. Хүндэ ёһын һара. Хани нүхэсэлэй һара. Хүмүүжэлэй һара. Ажахын жэлэй һуури табиха һара.

Поделитесь с друзьями:

Комментарии0

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий

Еще из раздела Общество

Последние записи

19 августа
11:44
285
1
Виктор Балдоржиев. Субботний дождь
Автор запретил копирование, использование и публикации своих материалов без его письменного согласия. Любое нарушение будет преследоваться по закону
17 августа
13:33
188
2
Самая ценная и сложная работа - домашняя
Знаю многих девчонок, которые свою жизнь посвящают детям, мужу. Иногда они жалуются, что им надоело сидеть дома. «Время попусту проводим», «Хочется сделать что-то полезное, интересное!»
16 августа
09:35
436
2
Съёмочный этап в Еравнинском районе закончен! Фото
На локации работали приглашённые актёры из Калмыкии, прошедшие отдельный кастинг, и монгольская каскадёрская группа "Тэнгэрийн чоно". В массовке отработали сами еравнинцы - мужчины самых разных возрастов
16 августа
09:20
564
Виктор Балдоржиев. Сон (стихи о водке «Чингисхан»)
Автор запретил копирование, использование и публикации своих материалов без его письменного согласия. Любое нарушение будет преследоваться по закону
14 августа
09:47
96
Улаан-Баатарай театрай музей
Буряад Уласда 6 театрнууд ажаллана: Буряад театр, Буряадай опера болон баледэй театр, Ород театр, Хүүхэлдэйн театр, Залуушуулай театр, “Байгал” театр, Филармони гээд хүмүүжүүлгын талаар ехэ туһа хэдэг,  арад зоноо хүгжэмэй, уран гоё урлагай дээжэтэй танилсуулдаг эмхинүүд бии гээшэ. Эдэ театрнуудта хүдэлһэн алдар суута артистнуудай намтар, гэрэл зурагууд, зохёохы ажал тухайнь хөөрөөнүүд музей соо дэлгээтэй байгаа һаань, арад зон ямар ехээр баярлаха гээшэб. Улаан-Үдэдэ музей бии болошоо ...
10 августа
11:43
784
1
Back to school 2017: покупка канцелярии
Всем привет! До начала учебного года остается все меньше времени, но я не могу сказать, что это грустно, потому что уже соскучилась по школьной суете. Сегодня я поведаю вам о моем "наркотике" - потому что для меня канцелярия это наркотик, и я подхожу к ее выбору очень ответственно и трепетно!
9 августа
09:35
1772
Некоторые моменты из жизни бурят. Наблюдения 1998 года
... И попытка оформления их гекзаметром.
Без никаких заумных рассуждений и споров видно, что с ухудшением жизни в степи, да и не только, сразу появляется много волков, шаманов и воронья. Дальше идут только вариации этих популяций. В 1998 году я попытался оформить мысли об этом в гекзаметре, надеясь, что персонажи далеки от понимания таких тем, сюжетов, а также такой экзотичной для нас формы повествования
4 августа
13:42
306
Рисование как вид психологической помощи
Арт-терапия для детей и взрослых
4 августа
09:18
403
3
Арадайнгаа зан заншал алдаагүй...
Бүхы юумые һайн тээшэнь бодоод, хажуудахи зон тухайгаа һайнаар сэдьхээд  байхадамнай, ажабайдалнай урагшатай, аза жаргалтай, үүлэгүй тэнгэри шэнги сэлмэг арюун байхал даа гэжэ һананаб.  
3 августа
09:31
707
Природа Мухоршибирского района
31 июля
13:40
403
4
Про экскременты и людей
Поговорим про выгул собак в общественных местах. Во дворах, на тротуарах, в парках и скверах
31 июля
13:35
189
Дамба тайшаа тухай домог
Дамба ноёной адуун  түмэ хүрэһэн юм гэжэ арадай домог бии. Адуушадынь адуугаа һубарюулжа тоогынь абаха аргагүй болоходоо, байса хадын бооридохи Заза голой тохой соо оруулжа адуугаа багсаан бүридхэдэг болоо һэн ха. Адуунайнь түмэ хүрэһые гэршэлжэ, адуун сонь ногоон зүһэтэй унаган түрэһэн юм гэлсэдэг. Дамба ноёной адуунтай холбоотой домог түүхэ хори буряад нютагаар хэлсэдэг юм.
28 июля
10:07
337
2
Навальный и Ко: Заграница нам поможет
Триумфальное событие произошло в Сан-Франциско. Такого эпического столпотворения «Жемчужина западного побережья» не видела со времен обкуренной моды хиппи. Мода прошла, а кумар, судя по всему, остался. Да такой сильный, что узрел Сан-Франциско образ Навального

28 июля
10:05
317
Эрдэниин тарнитай буряад хубсаһан
Эрдэниин тарнитай буряад хубсаһанай ямар үүргэтэй, ямар удхатай байһые манай арад зон иигэжэ түүхэ домог соогоо түүрээн магтаһан байха юм.
25 июля
16:48
752
Фотосессия с животными
В теплый воскресный вечер 23 июля думали с ребенком, куда сходить. Решили прогуляться по парку и попали на чудесное, очень доброе мероприятие в парке «Юбилейный»
19 июля
18:04
527
Шпанка - не только вредитель, но и ядовитый жук
Как бороться со шпанской мухой, чем она опасна, и как ее распознать. Советы для огородников
19 июля
14:33
1648
15
Почему рейтинг врио стремится к нулю?
Но прошло время, медовый месяц подошел к концу, и выяснилось, что жених в целом несерьезен. Говорит много, делает мало. Прошло полгода, а изменений в целом никаких. А их этих самых изменений и не могло быть.  
19 июля
09:34
380
Онон, Ага голой нэрэнyyдые хэн yгөөб?
Тиигэжэ тэрэ үргэн мүрэндэ Онон гэжэ нэрэ үгөө һэн ха. Алдаһан һуршынгаа хойноһоо бэдэрһээр ябатараа, тунгалаг сэбэрхэн, зөөлэхэн уһатай голой эрьелэ тулажа ерээд, тэрэнээ олоо һэн ха. Тэрэ голдоо Ага гэжэ нэрэ үгөө һэн гэхэ.
18 июля
17:34
475
Не измеряйте время сегодняшним днём
Родная Бурятия должна процветать! Во всяком случае, для меня это не пустые слова
17 июля
13:47
428
1
Голос кочевников. День первый
Специально для тех кто не был. Репортаж с первого дня фестиваля поможет окунуться в атмосферу фестиваля
Показать больше
Богатая Бурятия Общественный проект, направленный на реализацию богатого потенциала нашей республики
Наверх