Хүбүүд басагадаа уг гарбалаа мэдэдэгээр хүмүүжүүлэе!

Хүхэ мүнхэ тэнгэриһээ Эзэн Чингис Хаан монгол туургатанаа хаража, харгалзалжа, хайрлажа, хамгаалжа, заабарилжа, заршамлажа, хэһээжэ, һургажа, туһалха сагтань туһалжа байдаг гэжэ би этигэдэгби.
750
Уг гарбалаа, удам түрэлөө бэдэрдэг, һурагшалдаг, һонирходог хүнүүд олошоржо байна гэжэ адагланабди. Хаанаһаа гарбалтай гээшэбиб, хэн болонобиб, ямар угай гээшэбиб гэһэн асуудал хэзээ нэгэтэ хэнэйшье урда табигдадаг. Эртээнһээ бага балшар наһандаа мэдэжэ абаа һаа, залуушуулда хүмүүжүүлгын ехэ нүлөөтэй, ажабайдалдань гүнзэгы удхатай байдагынь мэдээжэ. Мүнөө сагта  “аба эжынгээ тоонтодо үргэл хэгты, угаа хүндэлэгты” гэхэ мэтээр хэлүүлээд, нютагтаа ошожо үргэл хэдэг болонхой. Угайнгаа газар уһантай хүйһөөрөө холбоотой байхадаа, уг удамаа хүндэлөөд ябахадаа, хүнүүд эльгэ дотоноо дэбтэнхэй, урма баяртай, зориг түгэлдэр ябана ха юм. Ажал хэрэгынь урагшатай, олзотой омогтой, дорюун сарюун ябана ха юм даа.  Иимэ асуудалай гарахада, үеһөө үедэ дамжуулагдажа байдаг угай бэшэгүүд лэ тодо харюу үгэжэ шадаха байна. Уг гарбалай ула мүрөөр угайнгаа бэшэг нагаса аба, эжы, үбгэн аба, хүгшэн эжынэрһээ һурагшалжа бэшэжэ абадаг, сээжэлдэжэ хадуун абадаг, шэнжэлдэг хүбүүд басагад Буряад Уласдамнай олон боложо байна.

Мүнөө үе сагай оньһон түхеэрэлгэ хэрэглэжэ, "Минии уг гарбал" гэһэн Интернет-мүрысөөн хоёрдохи жэлээ үргэлжэлжэ байна. Нёдондо жэл бүхыдөө 97 үхибүүд мүрысөөндэ хабаадаа һэн. Илажа шалгарһан 36 үхибүүдтэ грамотанууд, мүнгэн шангууд барюулагдаа һэн. Мүнөө жэлэй тэмсээндэ  65 хүбүүд басагад хабаадаа. Монгол Уласһаа - 2, Москваһаа - 1, Үбэр-Байгалай хизаарһаа - 1, Англиһаа - 1, Эрхуу можоһоо - 4, Буряад Уласһаа - 54 хүүгэд хабаадаа юм. Ноябриин тэнгээр, һурагшадай намарай амаралтын һүүлээр шагнал барюулган баяр ёһолол болохо байна.

Буряад- монголшууд угайнгаа үеые долоодохи үе болотор үхибүүдтээ заал һаа сээжэлдүүлдэг байгаа юм. Долоон үе соо түрэл гээшэбди гэдэг, долоон үеын досоо тээ басагаяа хадамда үгэхэ гү, али хүбүүгээ гэрлүүлхые сээрлэдэг, шуһан холисолдохо гээд энэ гуримые жэншэдгүй сахидаг байгаа юм. Манай аба бэедээ харуулжа байжа, долоон үе харуулдаг, үе мүсөөр тооложо заадаг һэн. Гарай хурганай нэгэдэхи үе болбол түрэһэн аха дүүнэр, хоёрдохи үе – эсэгэ талаар үеэлэнэр, эхэ талаар бүлэнэр. Гурбадахи үе эсэгэ талаар үеэлын хүбүүд – хаяаланар, эхэ талаар бүлэнэрэй хүбүүд – бүлэнсэрнүүд болоно. Энэ гурбан үе ехэ дүтэ түрэлнүүд гээшэ. Саашань: сарбуугаар – 4-хи, тохоногоор – 5-хи, мүрөөр - 6-хи, шэлэ хүзүүгээр –7-хи үе гэдэг. Абын талын түрэлнүүд яһан, эжын талынхид шуһан түрэлнүүд гээд хубаардаг юм. Урда сагта хүбүүтэй болоһон хүн нютагайнгаа угай бэшэг баридаг хүндэ хадагтай, бэлэгтэй ерэжэ, угаа залгуулха хүбүүтэй болооб гэжэ нэрыень угай бэшэг соо оруулдаг байһан юм. Буряад арадай түрэл гарал тухай зүйр сэсэн үгэнүүдые нэгэ хэдые дурдаһуу:”Модоной үндэһэн газар доогуур, хүнэй үндэһэн газар дээгүүр”,“Түрэл хүнүүд түһөө нэгэтэй”,“Нагасын тэнгэри ехэ даа”, “Нагасаһаа нара ногоо татаха”г.м. Нагаса хүниие түрэ найрта эгээн дээгүүр һуулгаха ёһо гурим байха.

Агууехэ Чингис хаан дэлхэй дүүрэн дай хэбэшье, олон арадуудые эзэлбэшье, Алан-гуа эжын үри һадаһадые-хори буряадуудай ойронь хүрөөгүй, нагасанартаа дайгаар ороогүй юм, дайн дажараар дайлаагүй юм гэжэ баһа хөөрэлдэдэг гээшэ. Агууехэ Чингис хаан хүлэг моринойнгоо туруугаар “монгол” гэһэн омог нэрэеэ бүмбэрсэг дэлхэйн зулай дэрэ һиилэһэншье һаа, хори буряадуудые нагасанар гэжэ дүтөөр һанадаг байһан, мүнөөшье бөөнэрэй дуудахада онгониинь буухадаа, Чингис Хаан гэхэдэ дурагүйшэг байдаг, Эзэн Хаан (император) гээд хандахада дуратай байдаг юм гэжэ дуулаа һэмби. Хүхэ мүнхэ тэнгэриһээ Эзэн Чингис Хаан монгол туургатанаа хаража, харгалзалжа, хайрлажа, хамгаалжа, заабарилжа, заршамлажа, хэһээжэ, һургажа, туһалха сагтань туһалжа байдаг гэжэ би этигэдэгби.

Хүхэ Мүнхэ тэнгэри доро, Эзэн Хаанай эбигээл доро бүхы дэлхэйн монголшууд мандаха болтогой!

Уласхоорондын  “Алтаргана-2016” нааданай Буряад Уласдамнай болоходонь, нааданай эхинэй жагсаалда, буряад арад түмэнэй  һүр жабхалантай алхалан гарахадань , гоёшье гээшэнь аргагүй, омогорхол дүүрэн, зүрхөө хөөрэн зогсоо бэлэйбди. Энэ нааданай жагсаалда бүмбэрсэг дэлхэйн олон нютагуудһаа: Казахстанһаа, Москваһаа, Санкт-Петербургһаа, Латви, Эстониһоо буряад арадаа түлөөлһэн хүбүүд басагаднай үндэһэн  һайхан хубсаһаяа үмдэһэн, уг гарбалайнгаа тугуудые намилзуулһаар, омог дорюун алхадалтай ябахадань, ямар гоёор, нюдэндэ уринаар харагдана гээшэб, арад түмэндөө урма баяр асарна гээшэб!

Гал гуламтаяа дэгжээжэ, тэнгэри бурхадтаа мүргэжэ, хүбүүд басагадаа уг гарбалаа мэдэдэгээр хүмүүжүүлжэ, буряад-монголшууд гээшэбди гэһэн сэдьхэлтэйгээр, Агууехэ Эзэн Хаанай үри һадаһад гээшэбди гэһэн зоригжолтойгоор үндылгэебди гэжэ уряалнаб!
Поделитесь с друзьями:

Комментарии0

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий

Еще из раздела Общество

Последние записи

20 октября
17:22
1
Предложения Союза дорожников Цыденову по развитию дорожного комплекса Бурятии
Вчера провели собрание, обсудили ситуацию в дорожной отрасли республики: какими темпами и качеством выполняются федеральные программы и проекты по развитию транспортной инфраструктуры. Вызывает опасения, что не все объекты успеют сдать до конца строительного сезона - если средства не будут освоены, республику могут исключить из некоторых программ и проектов
20 октября
14:19
88
1
Почему надо скорее идти на новый фильм Бориса Хлебникова «Аритмия»?
Ну, во-первых, он скоро закончится в прокате. Да, он вышел только на прошлой неделе, но в Улан-Удэ прокат идёт только в одном кинотеатре (People’sPark) и всего на двух сеансах. Следовательно, прокатчики не делают ставки на его прибыльность, поэтому снимут его, наверное, уже на этой, а на торрентах он появится не скоро, так как это фестивальное кино
20 октября
11:05
44
Дацану Отошо нужна помощь по уборке мусора!
Уважаемые улан-удэнцы! 18, 19, 20 и 21 октября 2017 года дацан "Отошо" просит помощи волонтёров
17 октября
21:11
129
Обзор международной мебельной выставки IsaloniWorldWide
В конце прошлой недели я посетила ежегодную мебельную выставку IsaloniWorldWide в Москве - главное событие года для российских дизайнеров. Международные бренды представили свои новинки мебели, света и декора
17 октября
21:06
106
Оёоргүй далайһаа субад удхаһандал...
Поэт хүн  ондоо зон, поэт хүнэй зүрхэн онсо ондоохон сохидолтой, засаг түрын урдаһаа хэлэхэ үгэтэй, айхаяа мэдэхэгүй, арад түмэнэйнгөө түлөө харюусалгатайб гэжэ мэдэрдэг Цырендулма Цыреновна Дондогой нээрээл нэрэ түрэтэй поэт хүн, томо хүн байгаал даа.
17 октября
21:00
160
Кабанско-Оймурский «сыр-бор»
Страна и Бурятия взяли курс, но про импортозамещение и санкции, видимо, и не слыхивали в администрации Кабанского района. А иначе чем объяснить нежелание руководства помочь мне как предпринимателю, который выпускал Оймурский сыр?
17 октября
09:27
152
1
Хорошие времена?
Недавно разговаривали с мамой, пока шли пешком куда-то - я далеко припарковался, а она была не против прогуляться. Говорили о том, прошли или настали хорошие времена...
13 октября
17:26
1282
3
#19.Суровые монголы || Бурятские воины
Всем привет! Это новый выпуск "Дневника Хитрого Бурята".
Осень для меня - это любимое время года, время творческих идей и побед...
12 октября
14:21
299
Проекты Союза дорожников Республики Бурятия
Друзья, хочу рассказать про деятельность и предложения недавно созданного при поддержке главы Бурятии Союза дорожников республики
12 октября
10:29
182
Абьяас бэлигээ арад зондоо
Агын тойрогой Догой нютаг тоонтотой Цыпелма Батурова урма зоригоороо, хүсэл эрмэлзэлээрээ, тэнигэр сэдьхэлээрээ олониие дахуулжа, арад зондоо гоё һайханиие дамжуулжа, соёл болбосоролой дээжэ хүртөөхэ хэрэгтэ эсэшэ сусашагүй ажалаа ябуулна. Арадай дуунуудта, ёохор хатарнуудта, уран үгэдэ хилэ гэжэ байхагүй. Итали, Испани
12 октября
10:21
259
Стильный дизайн: счастье быть дома
В процессе создания интерьера ключевым моментом для меня является не столько стиль в его общепринятом понимании, сколько атмосфера создаваемого пространства. Начиная проект, я всегда думаю о том, насколько комфортно будет жильцам в этом пространстве, будут ли они счастливы в новой обстановке?
11 октября
17:20
331
3
Повторное заседание должно поставить точку в этой истории
Определение Верховного суда России было недавно опубликовано и создало прецедент в судебной практике. Вскоре состоится повторное заседание в Верховном суде Бурятии, которое, надеемся, поставит точку в этой затянувшейся истории
5 октября
12:57
690
О просрочке платежа по кредиту и защите персональных данных
Если платеж был сделан 29 числа, и есть документы, которые это подтверждают, то ответственность за сроки поступления денежных средств банку заемщик не несет
4 октября
14:57
555
1
Как не принести домой «психологический вирус»?
Он может разрушить даже самые крепкие отношения и развеять лучшее впечатление о вас…
3 октября
14:39
357
ҮХИБҮҮД УГ УДАМАА УУДАЛНА
Буряад Уласай соелой яаманай сайд Тимур Гомбожапович Цыбиков "Минии уг гарбал ном хэблэлгэдэ мүнгэ һомололгодо гараа табижа тон ехэ туһалаа юм
2 октября
17:27
387
1
Поможем маме шестерых детей!
Хочу найти дом и начать сбор средств на оплату аренды!
2 октября
11:42
576
А вы были в Сан-Тропе?
Подписывайтесь на меня в инстаграм @erdenimun и на мой канал den mun в youtube. Где я выкладываю больше видео и веду прямые трансляции
2 октября
11:05
345
Как развивать ребёнка, несмотря на занятость и нехватку времени?
Школьная пора - это самое удачное время, когда надо не упустить момент формирования мышления. Не упустить шанс, научить ребёнка думать, мыслить и дать ему чёткое понимание, как это делать
22 сентября
10:00
1085
2
Евротур. Женева. Швейцария
В данный момент я в Европе. Планирую посетить здесь более 10 стран. Подписывайтесь на меня в инстаграм @erdenimun и на мой канал den mun в youtube. Где я выкладываю больше видео и веду прямые трансляции!
21 сентября
13:05
322
4
"ZAM" нээгдэһээр жэл болобо
Домбо” эблэлэй үйлэдбэрилһэн буряад угалзаар шэмэглээтэй шаазан домбонууд, аяганууд нюдэ хужарлуулна. Ханаар зохидхоноор зураатай уран зурагууд үлгөөтэй харагдана.
Показать больше
Богатая Бурятия Общественный проект, направленный на реализацию богатого потенциала нашей республики
Наверх