Эхирэдүүдэй найр наадам

Эхэ нютагайм агууехэ һүлдэ” (Великие духи прародины) гэһэн эхирэдүүдэй түрүүшын фестиваль Кабанскын аймагай Корсаково һууринда болобо. Буряад Уласай Баргажанай, Хурумхаанай, Хэжэнгын аймагта ажаһуудаг эхирэд буряадууд, Үбэр-Байгалай Агын тойрогой, Эрхүү можын Усть-Ордын тойрогой түлөөлэгшэд, Дулаан, Хадалаа, Оймуур, Корсаково һууринуудай ажаһуугшад эхирэдүүдэй найр нааданда буужа ерэбэ.  
426
“Эхэ нютагайм агууехэ һүлдэ” (Великие духи прародины) гэһэн эхирэдүүдэй түрүүшын фестиваль Кабанскын аймагай Корсаково һууринда болобо. Буряад Уласай Баргажанай, Хурумхаанай, Хэжэнгын аймагта ажаһуудаг эхирэд буряадууд, Үбэр-Байгалай Агын тойрогой, Эрхүү можын Усть-Ордын тойрогой түлөөлэгшэд, Дулаан, Хадалаа, Оймуур, Корсаково һууринуудай ажаһуугшад эхирэдүүдэй найр нааданда буужа ерэбэ.

Корсаковын һургуули соо “Эхириты в этнической Бурятии: история и традиционная культура”-“Буряад ороной эхирэдүүд: түүхэ ба соел” гэһэн түлэбөөр дүхэриг шэрээ болобо. Буряад Уласай соёлой сайд Т.Г.Цыбиков, Арадай Хуралай депутат Б.Н.Ботоев, “Эхирэдүүдэй нэгэдэл” бүлгэмэй түрүүлэгшэ Ж.М.Абзаев гэгшэд бултаниие Эхирэдүүдэй фестиваль-наадаар амаршалба. Дүхэриг шэрээ дээрэ  М.Хангаловай нэрэмжэтэ үндэһэн музейн директор Т.А.Бороноева “Буряадай заншалта хубсаһан: түүхын-соелой баялиг” гэһэн ном тухай,  нютаг-нютагай буряад хубсаһан анхан ямар байгааб гэжэ музейн мэргэжэлтэдэй шэнжэлгэ хэһэн тухай, хубсаһануудые тэрэ зандань оёһон тухайгаа, шэнжэлгэнүүдээр гэрэл зурагуудтай ном хэблүүлһэн тухайгаа хөөрэбэ. Эрдэмтэн С.Г.Жамбалова буряадуудай угай бэшэг тухай, Н.Х.Доржиева баргажан хубсаһан тухай, Э.В.Бармит худара буряадуудай зөөдэл тухай һонин элидхэл хэлэбэ. А.В. Дымчикова “Баргажанай эхирэдүүдэй заншалта хубсаһан” гэһэн түлэбөөр буряадаар элидхэл хэхэдэнь урмашамаар байгаа.

Сурхарбаанай шугы гэжэ газарта уг бүхэн: абзай, шоно,  хайтал, галзууд угайхин өөр-өөрын гэр табиба. Гэрэй газаа сэргэ бодхоогдоотой, тугууд намилзана, угай суута хүнүүдэй гэрэл зурагууд намтартаяа дэлгээгдээтэй, хүндэмүүшэ эхирэд улад зон айлшадаа хүндэтэйгөөр угтажа абаад, элдэб янзын эдеэ хоолоор, һүнэй архяар хүндэлнэ. Хэнэй гэртэ эгээн гоёор дуулааб, эгээн амтатай эдеэ бэлдээб, эгээн һайханаар юрөөл табяаб гэжэ элирүүлхын тулада шүүгшэд уг бүхэнэй гэртэ орожо сэгнэлтэ табина. Хайтал угайхид загаһанай мяхаар 33 янзын эдеэ бэлдээд, гоёхоноор шэмэглэн табяатай эдеэн бүхэниие нэрлэжэ харуулна:  омоли, сурхай, хэлтэгэнэ, һэлбэрүүһэн, ялаагана, хөөлэнтии үшөө элдэб загаһа булаад, шараад, дабһалаад бэлдэһэн эдеэн.

Загаһанай мяха татаад сурхайн хото соо хээтэй эдеэн, хаб загаһанай дабһалһан өөхэн гэхэ мэтэ наһан соогоо эдижэшье үзөөгүй, загаһанай тиимэ эдеэн байдаг юм гэжэ дуулаашьегүй би ехэл гайхабаб даа. Бүхы юумэ буйлуулжа шадаха ямар бэрхэ хүнүүд байдаг юм гэжэ гайхааб. Хайтал угтанай дуунуудые соносожо, юрөөл үгэнүүдые шагнажа, ёохор хатархые хаража тон ехэ гоёшоогооб. урхарбаанай шугы гэжэ газарта уг бүхэн: абзай, шоно, өөрын гэр табиба. Гэрэй газаа сэргэ бодхоогдоотой, тугууд намилзана, угай суута хүнүүдэй гэрэл зурагууд намтартаяа дэлгээгдээтэй, хүндэмүүшэ эхирэд улад зон айлшадаа хүндэтэйгөөр угтажа абаад, элдэб янзын эдеэ хоолоор, һүнэй архяар хүндэлнэ. Хэнэй гэртэ эгээн гоёор дуулааб, эгээн амтатай эдеэ бэлдээб, эгээн һайханаар юрөөл табяаб гэжэ элирүүлхын тулада шүүгшэд уг бүхэнэй гэртэ орожо сэгнэлтэ табина. Хайтал угайхид  загаһанай мяхаар 33 янзын эдеэ бэлдээд, гоёхоноор шэмэглэн табяатай эдеэн бүхэниие нэрлэжэ харуулна:  омоли, сурхай, хэлтэгэнэ, һэлбэрүүһэн, ялаагана, хөөлэнтии үшөө элдэб загаһа булаад, шараад, дабһалаад бэлдэһэн эдеэнүүд.

Загаһанай мяха татаад сурхайн хото соо хээтэй эдеэн, хаб загаһанай дабһалһан өөхэн гэхэ мэтэ наһан соогоо эдижэшье үзөөгүй, загаһанай тиимэ эдеэн байдаг юм гэжэ дуулаашьегүй би ехэл гайхабаб даа. Бүхы юумэ буйлуулжа шадаха ямар бэрхэ эхэнэрнүүд байдаг юм бэ гэжэ гайхааб. Хайтал угтанай дуунуудые соносожо, юрөөл үгэнүүдые шагнажа, ёохор хатархые хаража тон ехэ гоёшоогооб.

Бүхэ барилдаан, һур харбаан, шагай нааданай мүрысөөнүүд болобо.  Жаахан үхибүүдтэ шагай нааданай дүрим хөөрөөд,  яагаад наадахаб, яагаад мэргээр харбахаб  гэхэ мэтые харуулжа бага балшар наһаяа дурсан уярбаб.

Корсаково һууринай Соёлой байшан соо уг гарбай бэшэг, угай һарбаалжан  хэн һайн мэдэхэб гэһэн сэдэбээр урилдаан болобо. Нэгэшье һууха сүлөө һуури байгаагүй. Энэ үйлэ хэрэг олон зоной  анхарал тон ехээр татаба. Олон хүнүүд эдэбхитэйгээр асуудал табина, нэмэжэ юушьеб хэлэнэ.

Эхирэд, Булагад, Буура һэнгэлдэр, Балтай, Борсой, Ашабагад, Хайтал  угууд тухай элидхэлнүүд хэгдэбэ.

Алдар суута  Бадмаханда Аюшеевагай дуу дуулахадань, ямараар хүнүүд эльгээ хүмэрин шагнана гээшэб! Жэгтэй гоёор жэнхэни буряад дуугаа дууладаг дуушан!  Тайзан дээрэһээ буухадань,  арад зон тойрошоод, юуб даа асууна, гэрэл зурагта буулгана, зарим зүрхэлһэн хүнүүд тэбэринэ. Бадмаханда арад зондоо ямар хүндэтэй гээшэб! Бадмаханда тойроод байһан зон олондо бултанда хүндэлэн хандажа, буряад эхэнэрэй һайхан зангаар энеэбхилэн байгаа һэн. Арад зоной сэдьхэлэй үгэнүүдтэ баярлажа, олоной хэшэг буянда хүртэжэ, үреэлэй һайхан үгэнүүдтэ уяржа байхыень хараад,  миниишье зүрхэн хөөрэшэнэ.

Хэжэнгын аймагай Загастайн уран бүтээлшэд гоё дуугаа, хатараа харуулба. Олоной магтаалда, альга ташалганда хүртэбэ. Гоёнууд дуунуудайнь  аянга доро хүнүүд хатарна.
Найр нааданда ерэһэн айлшадай эхирэд хубсаһаа үмдэһэн байхадань ямар нюдэндэ урин гээшэб, гоёор харагдана гээшэб! Олоороо дуутай шуутайгаар ёохордобобди. Залуу хүгшэн илгаагүй хатарбабди. Найр нааданай дүгнэлтэ боложо, олон зон мүнгэн шанда, грамотануудта хүртэбэ. Бултантай адли илагшадые амаршалжа альгаа ташажа, баяраар халиһан  олон зоноор дуу дуулажа, буряадаараа юрөөл хэлэхэдэнь, бултантай суг хамта “Яалай!” гэжэ дэмжэжэ байхада ямар гоё, ямар урмашамаар гээшэб.

Эхирэдүүдэй удаадахи найр наадан Баргажанай Улан нютагта болохо юм.
Поделитесь с друзьями:

Комментарии0

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий

Еще из раздела Досуг

Последние записи

22 сентября
10:00
345
2
Евротур. Женева. Швейцария
В данный момент я в Европе. Планирую посетить здесь более 10 стран
22 сентября
09:54
96
2
Верховный суд Бурятии будет вынужден пересмотреть свое решение по ДТП, в котором погиб ребенок
Верховный суд России отменил апелляционное определение и обязал Верховный суд Бурятии пересмотреть дело о ДТП, в котором погиб ребенок
21 сентября
13:05
98
"ZAM" нээгдэһээр жэл болобо
Домбо” эблэлэй үйлэдбэрилһэн буряад угалзаар шэмэглээтэй шаазан домбонууд, аяганууд нюдэ хужарлуулна. Ханаар зохидхоноор зураатай уран зурагууд үлгөөтэй харагдана.
15 сентября
11:54
3122
Виктор Балдоржиев Наброски конца августа. Между жерновами
Полезных и деятельных результатов, вкупе с защитой интересов Востока страны, правители России могут ожидать только от монголоязычного мира внутри страны со множеством естественных русских элементов, включая русскую культуру и 400-летнюю русскую историю Сибири, ибо ничего другого на Восточной окраине страны уже нет. Процессы обезлюживания территории становятся очевидными и безостановочными.
15 сентября
10:25
608
2
Осторожно! Охота из кустов
Хочу предостеречь жителей 40-х кварталов. Когда стемнеет, не садитесь на скамейку возле памятника Строителям на улице Мокрова! За семь секунд я лишилась сумки с паспортом и всеми картами.
11 сентября
18:39
291
5
Зачем нам нужен «церковный» праздник 11 сентября - день трезвости?
О трезвости сегодня говорят не так уж часто. Конечно, она подразумевается и официально приветствуется, но на самом деле, не всегда понимается и принимается в истинном виде
11 сентября
10:15
149
1
Агууехэ поэдэй музей-буусада уулзалга
Зүрхэмни гэнтэ нимгэржэ,
Зүүдэмни хурсадаба.
Сээжэмни гэнтэ шэмшэржэ,
Сэдьхэлни дорьбодобо –
Хабар ерээ гээшэ  гү, хабар?
6 сентября
09:51
193
Буряадуудай ёһо заншал
“Хэшэг” гэһэн үгэ угаа гүнзэгы удхатай, олон юумэ багтааһан үгэ байна. Энээн тухай мэдэхэеэ бэшээ һаатнай
ямар һонин байхаб!


“Мүнгэн тобшо" сайтын уншагшад, аба эжынгээ һургаал тухай мэдэсэеэ олониитэ арад зондоо хубаалдыт гэжэ уряалнаб. Нагаса эжынгээ, аба эжынгээ хэлэдэгые дуулаһанаа би эндэ бэшэбэб
5 сентября
10:20
395
Фотоохота на птиц
1. Молодняк пробует крылья на крепость перед дальней дорогой. Скоро улетать на юг;  2. Снимки с утренней фотоохоты. Бакланы; 3. Не по Сеньке ветка. Тяжеловат; 4. Таёжная колибри; 5. Танец страсти.
5 сентября
09:43
542
4
Мы сделали уже 50% фильма. Фото со съёмок
Товарищи мои дорогие, земляки! Всем, кому кажется, что у нас водятся огромные средства и возможность раскидываться ими во все стороны и при этом не отдавать долг, вы глубоко ошибаетесь!
4 сентября
09:27
183
Арадай аман үгын абдар соо алтанай дуһалнууд байдаг юм...
Буряад арадай сэсэн мэргэн үгэнүүдэй дээжэ.
29 августа
14:57
2276
Буда-Ханда Дашиева и Виктор Балдоржиев "Эхо вечной памяти"
Тибетское имя Ханда - переводится как Солнце, естественно, оно не может быть обязательно женским или мужским. Это имя - всех одухотворённых людей.
29 августа
11:53
968
4
Как меня шантажировали
"Ты попал! Давай 10 000 рублей, или все твои прикрасы посмотрят друзья! Мне 14 лет, тебя посадят за педофилию!"
28 августа
17:31
2386
17
Обращение к жителям родной Бурятии
Я обращаюсь к Вам за поддержкой. Давайте организуем движение "Цветущая от края и до края"! Будем делать полезное дело для нашей республики
28 августа
13:15
351
1
Арадай дуунай ном нара хараба
Үбэр-Монголой Хайлаар хотын Хэблэлэй хороондо буряад арадай дуунай шэнэ ном нототоёо, үгэнүүдынь хуушан монгол бэшэгээр, дуунай удха мэдүүлхын тула нэгэ бадаг кирилл үзэгөөр бэшээтэй ном хэблэгдэбэ
28 августа
13:14
208
Зандинай дуганай рамнай болобо
25 августа
17:53
180
Стратегический форум. Агропромышленный комплекс
Друзья, приглашаем вас принять участие в нашем онлайн-форуме.
Если вы не получили приглашение от нашего модератора, и не имеете доступ к полю ввода экспертных мнений, заполните анкету   ( https://goo.gl/hJXTGs ) и станьте экспертом форума.
25 августа
17:52
156
Стратегический форум. Промышленность
Друзья, приглашаем вас принять участие в нашем онлайн-форуме.
Если вы не получили приглашение от нашего модератора, и не имеете доступ к полю ввода экспертных мнений, заполните анкету   ( https://goo.gl/hJXTGs ) и станьте экспертом форума.
25 августа
17:52
151
Стратегический форум. Развитие экономики: общее видение
Друзья, приглашаем вас принять участие в нашем онлайн-форуме.
Если вы не получили приглашение от нашего модератора, и не имеете доступ к полю ввода экспертных мнений, заполните анкету   ( https://goo.gl/hJXTGs ) и станьте экспертом форума.
25 августа
17:52
136
Стратегический форум. Внешнеэкономическая деятельность
Друзья, приглашаем вас принять участие в нашем онлайн-форуме.
Если вы не получили приглашение от нашего модератора, и не имеете доступ к полю ввода экспертных мнений, заполните анкету   ( https://goo.gl/hJXTGs ) и станьте экспертом форума.
Показать больше
Богатая Бурятия Общественный проект, направленный на реализацию богатого потенциала нашей республики
Наверх