Эхирэдүүдэй найр наадам

Эхэ нютагайм агууехэ һүлдэ” (Великие духи прародины) гэһэн эхирэдүүдэй түрүүшын фестиваль Кабанскын аймагай Корсаково һууринда болобо. Буряад Уласай Баргажанай, Хурумхаанай, Хэжэнгын аймагта ажаһуудаг эхирэд буряадууд, Үбэр-Байгалай Агын тойрогой, Эрхүү можын Усть-Ордын тойрогой түлөөлэгшэд, Дулаан, Хадалаа, Оймуур, Корсаково һууринуудай ажаһуугшад эхирэдүүдэй найр нааданда буужа ерэбэ.  
224
“Эхэ нютагайм агууехэ һүлдэ” (Великие духи прародины) гэһэн эхирэдүүдэй түрүүшын фестиваль Кабанскын аймагай Корсаково һууринда болобо. Буряад Уласай Баргажанай, Хурумхаанай, Хэжэнгын аймагта ажаһуудаг эхирэд буряадууд, Үбэр-Байгалай Агын тойрогой, Эрхүү можын Усть-Ордын тойрогой түлөөлэгшэд, Дулаан, Хадалаа, Оймуур, Корсаково һууринуудай ажаһуугшад эхирэдүүдэй найр нааданда буужа ерэбэ.

Корсаковын һургуули соо “Эхириты в этнической Бурятии: история и традиционная культура”-“Буряад ороной эхирэдүүд: түүхэ ба соел” гэһэн түлэбөөр дүхэриг шэрээ болобо. Буряад Уласай соёлой сайд Т.Г.Цыбиков, Арадай Хуралай депутат Б.Н.Ботоев, “Эхирэдүүдэй нэгэдэл” бүлгэмэй түрүүлэгшэ Ж.М.Абзаев гэгшэд бултаниие Эхирэдүүдэй фестиваль-наадаар амаршалба. Дүхэриг шэрээ дээрэ  М.Хангаловай нэрэмжэтэ үндэһэн музейн директор Т.А.Бороноева “Буряадай заншалта хубсаһан: түүхын-соелой баялиг” гэһэн ном тухай,  нютаг-нютагай буряад хубсаһан анхан ямар байгааб гэжэ музейн мэргэжэлтэдэй шэнжэлгэ хэһэн тухай, хубсаһануудые тэрэ зандань оёһон тухайгаа, шэнжэлгэнүүдээр гэрэл зурагуудтай ном хэблүүлһэн тухайгаа хөөрэбэ. Эрдэмтэн С.Г.Жамбалова буряадуудай угай бэшэг тухай, Н.Х.Доржиева баргажан хубсаһан тухай, Э.В.Бармит худара буряадуудай зөөдэл тухай һонин элидхэл хэлэбэ. А.В. Дымчикова “Баргажанай эхирэдүүдэй заншалта хубсаһан” гэһэн түлэбөөр буряадаар элидхэл хэхэдэнь урмашамаар байгаа.

Сурхарбаанай шугы гэжэ газарта уг бүхэн: абзай, шоно,  хайтал, галзууд угайхин өөр-өөрын гэр табиба. Гэрэй газаа сэргэ бодхоогдоотой, тугууд намилзана, угай суута хүнүүдэй гэрэл зурагууд намтартаяа дэлгээгдээтэй, хүндэмүүшэ эхирэд улад зон айлшадаа хүндэтэйгөөр угтажа абаад, элдэб янзын эдеэ хоолоор, һүнэй архяар хүндэлнэ. Хэнэй гэртэ эгээн гоёор дуулааб, эгээн амтатай эдеэ бэлдээб, эгээн һайханаар юрөөл табяаб гэжэ элирүүлхын тулада шүүгшэд уг бүхэнэй гэртэ орожо сэгнэлтэ табина. Хайтал угайхид загаһанай мяхаар 33 янзын эдеэ бэлдээд, гоёхоноор шэмэглэн табяатай эдеэн бүхэниие нэрлэжэ харуулна:  омоли, сурхай, хэлтэгэнэ, һэлбэрүүһэн, ялаагана, хөөлэнтии үшөө элдэб загаһа булаад, шараад, дабһалаад бэлдэһэн эдеэн.

Загаһанай мяха татаад сурхайн хото соо хээтэй эдеэн, хаб загаһанай дабһалһан өөхэн гэхэ мэтэ наһан соогоо эдижэшье үзөөгүй, загаһанай тиимэ эдеэн байдаг юм гэжэ дуулаашьегүй би ехэл гайхабаб даа. Бүхы юумэ буйлуулжа шадаха ямар бэрхэ хүнүүд байдаг юм гэжэ гайхааб. Хайтал угтанай дуунуудые соносожо, юрөөл үгэнүүдые шагнажа, ёохор хатархые хаража тон ехэ гоёшоогооб. урхарбаанай шугы гэжэ газарта уг бүхэн: абзай, шоно, өөрын гэр табиба. Гэрэй газаа сэргэ бодхоогдоотой, тугууд намилзана, угай суута хүнүүдэй гэрэл зурагууд намтартаяа дэлгээгдээтэй, хүндэмүүшэ эхирэд улад зон айлшадаа хүндэтэйгөөр угтажа абаад, элдэб янзын эдеэ хоолоор, һүнэй архяар хүндэлнэ. Хэнэй гэртэ эгээн гоёор дуулааб, эгээн амтатай эдеэ бэлдээб, эгээн һайханаар юрөөл табяаб гэжэ элирүүлхын тулада шүүгшэд уг бүхэнэй гэртэ орожо сэгнэлтэ табина. Хайтал угайхид  загаһанай мяхаар 33 янзын эдеэ бэлдээд, гоёхоноор шэмэглэн табяатай эдеэн бүхэниие нэрлэжэ харуулна:  омоли, сурхай, хэлтэгэнэ, һэлбэрүүһэн, ялаагана, хөөлэнтии үшөө элдэб загаһа булаад, шараад, дабһалаад бэлдэһэн эдеэнүүд.

Загаһанай мяха татаад сурхайн хото соо хээтэй эдеэн, хаб загаһанай дабһалһан өөхэн гэхэ мэтэ наһан соогоо эдижэшье үзөөгүй, загаһанай тиимэ эдеэн байдаг юм гэжэ дуулаашьегүй би ехэл гайхабаб даа. Бүхы юумэ буйлуулжа шадаха ямар бэрхэ эхэнэрнүүд байдаг юм бэ гэжэ гайхааб. Хайтал угтанай дуунуудые соносожо, юрөөл үгэнүүдые шагнажа, ёохор хатархые хаража тон ехэ гоёшоогооб.

Бүхэ барилдаан, һур харбаан, шагай нааданай мүрысөөнүүд болобо.  Жаахан үхибүүдтэ шагай нааданай дүрим хөөрөөд,  яагаад наадахаб, яагаад мэргээр харбахаб  гэхэ мэтые харуулжа бага балшар наһаяа дурсан уярбаб.

Корсаково һууринай Соёлой байшан соо уг гарбай бэшэг, угай һарбаалжан  хэн һайн мэдэхэб гэһэн сэдэбээр урилдаан болобо. Нэгэшье һууха сүлөө һуури байгаагүй. Энэ үйлэ хэрэг олон зоной  анхарал тон ехээр татаба. Олон хүнүүд эдэбхитэйгээр асуудал табина, нэмэжэ юушьеб хэлэнэ.

Эхирэд, Булагад, Буура һэнгэлдэр, Балтай, Борсой, Ашабагад, Хайтал  угууд тухай элидхэлнүүд хэгдэбэ.

Алдар суута  Бадмаханда Аюшеевагай дуу дуулахадань, ямараар хүнүүд эльгээ хүмэрин шагнана гээшэб! Жэгтэй гоёор жэнхэни буряад дуугаа дууладаг дуушан!  Тайзан дээрэһээ буухадань,  арад зон тойрошоод, юуб даа асууна, гэрэл зурагта буулгана, зарим зүрхэлһэн хүнүүд тэбэринэ. Бадмаханда арад зондоо ямар хүндэтэй гээшэб! Бадмаханда тойроод байһан зон олондо бултанда хүндэлэн хандажа, буряад эхэнэрэй һайхан зангаар энеэбхилэн байгаа һэн. Арад зоной сэдьхэлэй үгэнүүдтэ баярлажа, олоной хэшэг буянда хүртэжэ, үреэлэй һайхан үгэнүүдтэ уяржа байхыень хараад,  миниишье зүрхэн хөөрэшэнэ.

Хэжэнгын аймагай Загастайн уран бүтээлшэд гоё дуугаа, хатараа харуулба. Олоной магтаалда, альга ташалганда хүртэбэ. Гоёнууд дуунуудайнь  аянга доро хүнүүд хатарна.
Найр нааданда ерэһэн айлшадай эхирэд хубсаһаа үмдэһэн байхадань ямар нюдэндэ урин гээшэб, гоёор харагдана гээшэб! Олоороо дуутай шуутайгаар ёохордобобди. Залуу хүгшэн илгаагүй хатарбабди. Найр нааданай дүгнэлтэ боложо, олон зон мүнгэн шанда, грамотануудта хүртэбэ. Бултантай адли илагшадые амаршалжа альгаа ташажа, баяраар халиһан  олон зоноор дуу дуулажа, буряадаараа юрөөл хэлэхэдэнь, бултантай суг хамта “Яалай!” гэжэ дэмжэжэ байхада ямар гоё, ямар урмашамаар гээшэб.

Эхирэдүүдэй удаадахи найр наадан Баргажанай Улан нютагта болохо юм.
Поделитесь с друзьями:

Комментарии0

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий

Еще из раздела Досуг

Последние записи

26 июля
09:53
1
Тестовая новость
Infpol.ru : Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru :
Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru :
Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru : Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru : Мы обновили функционал
экспертных мнений Infpol.ru : Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru : Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru : Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru : Мы обновили функционал экспертных мненийInfpol.ru ...
25 июля
16:48
92
Фотосессия с животными
В теплый воскресный вечер 23 июля думали с ребенком, куда сходить. Решили прогуляться по парку и попали на чудесное, очень доброе мероприятие в парке «Юбилейный»
24 июля
17:26
211
3
Организаторы «Голоса кочевников» приписали более 2 тысяч зрителей?
Давайте вспомним математику начальных классов. Как говорится, следите за руками, никакого обмана, только ловкость рук
19 июля
18:04
278
Шпанка - не только вредитель, но и ядовитый жук
Как бороться со шпанской мухой, чем она опасна, и как ее распознать. Советы для огородников
19 июля
14:33
1230
7
Почему рейтинг врио стремится к нулю?
Но прошло время, медовый месяц подошел к концу, и выяснилось, что жених в целом несерьезен. Говорит много, делает мало. Прошло полгода, а изменений в целом никаких. А их этих самых изменений и не могло быть.  
19 июля
09:34
203
Онон, Ага голой нэрэнyyдые хэн yгөөб?
Тиигэжэ тэрэ үргэн мүрэндэ Онон гэжэ нэрэ үгөө һэн ха. Алдаһан һуршынгаа хойноһоо бэдэрһээр ябатараа, тунгалаг сэбэрхэн, зөөлэхэн уһатай голой эрьелэ тулажа ерээд, тэрэнээ олоо һэн ха. Тэрэ голдоо Ага гэжэ нэрэ үгөө һэн гэхэ.
18 июля
17:34
267
Не измеряйте время сегодняшним днём
Родная Бурятия должна процветать! Во всяком случае, для меня это не пустые слова
18 июля
10:23
158
1
Заседание политклуба #WTF03. Тема «Муниципальный фильтр»
Завершилось четвёртое заседание политического клуба #WTF03 Республики Бурятия. Присутствовал создатель клуба Дмитрий Гусев. Тема - муниципальный фильтр
17 июля
13:47
232
1
Голос кочевников. День первый
Специально для тех кто не был. Репортаж с первого дня фестиваля поможет окунуться в атмосферу фестиваля
12 июля
10:06
247
Подарок от выпускников Кижингинских школ
7 июля отметили юбилей - 25-летие окончания школы, выпускники 1992 года Кижингинских школ. К этой дате приурочили торжественное открытие благоустроенной зоны в центре Кижинги, которую в качестве подарка сделали выпускники 92 года всех школ Кижинги, это КСШ-1, КСШ-2, Лицей, Интернат, Ушхайта.
12 июля
08:08
101
ХҮНЭЙ НАҺАН
Энэ дэлхэй дээрэ хүн бүгэдын наһан адли бэшэ - ута, богони байдаг гээшэ. Табисуураар үгтэһэн наһаяа хүн гүйсэд эдлэхэ ёһотой.
11 июля
17:19
381
3
Родители вправе обратиться в Рособрнадзор и в суд
В этой ситуации родителям выпускников необходимо написать жалобу на директора школы в Комитет по надзору и контролю в сфере образования.
11 июля
13:41
97
Мне подарили ноутбук!
Теперь у меня есть орудие труда для продолжения работы по сохранению и развитию бурятского языка и для работы над книгой
11 июля
09:36
339
Встреча дорожников Бурятии с Цыденовым
Друзья! По инициативе руководителей ведущих дорожно-строительных и проектных организаций Республики Бурятия 27 июня 2017 года была проведена встреча с Алексеем Цыденовым. Считаю, что это важное событие для всех дорожников Бурятии
10 июля
09:49
257
Большой Субботник Навального в Улан-Удэ
Почему России нужны перемены, и чего хочет добиться Алексей Навальный, участвуя в выборах президента в следующем году – рассказывали сегодня на улицах Улан-Удэ. 8 и 9 июля во многих городах России прошел субботник политической агитации в поддержку Навального
10 июля
09:47
223
Эхирэдүүдэй найр наадам
Эхэ нютагайм агууехэ һүлдэ” (Великие духи прародины) гэһэн эхирэдүүдэй түрүүшын фестиваль Кабанскын аймагай Корсаково һууринда болобо. Буряад Уласай Баргажанай, Хурумхаанай, Хэжэнгын аймагта ажаһуудаг эхирэд буряадууд, Үбэр-Байгалай Агын тойрогой, Эрхүү можын Усть-Ордын тойрогой түлөөлэгшэд, Дулаан, Хадалаа, Оймуур, Корсаково һууринуудай ажаһуугшад эхирэдүүдэй найр нааданда буужа ерэбэ.  
6 июля
10:50
878
2
Белый Волк. Он для них "косой"
4 июля 2003 года в Москве трагически погиб гитарист группы "Оргазм Нострадамуса" Александр Архипов. Памяти музыканта посвящается
6 июля
09:55
203
Обман при обещании бесплатных юридических консультаций
Бороздя просторы интернета, переходя по различным сайтам в поисках нужной информации, многие из нас не раз встречали всплывающие окошки, обычно в правой нижней части экрана, предлагающие получить юридическую консультацию совершенно бесплатно
5 июля
13:00
658
2
Цыденов выиграет эти выборы, нет сомнений, но...
Для процыденовских троллей и прочих ура-патриотов сразу скажу, что я понимаю и согласен, Цыденов выиграет эти выборы, нет сомнений. Для сторонников Мархаева скажу, что вы проигрываете по всем фронтам, но у вас есть шанс
5 июля
09:36
222
1
Как бороться с щавелевым клопом
В народе щавелевого клопа еще называют «краевик». Это крайне опасное насекомое
Показать больше
Наверх