Уланхаан нютагай хамнагадай уг гарбал

Хамнигадай дунда иимэ омогууд бии: Тэпкогир, Галдегир, Баликагир, Чолкогир, Чонголир, Асивагат, Нгодягир. Энэ омогуудай бултаниинь манай нютагта бии. Тиимэһээ иимэ омогтой хамниган айлнууд Уланхаан нютагта ажаһууна: Энэ омогуудай эгээ олониинь Тэпкогир омог болоно, бүхы хамнагадай 50% болоно. Хамнагад иимэ һууринуудаар ажаһууна: Самаахай, Кынкысер, Булухан, Сыем, Джирга, Мунчо, Баряанхур, Умхэй, Хүшэгөөр, Уланхаан.
263
2
УЛАНХААН НЮТАГАЙ ХАМНИГАН УГ ГАРБАЛ

Дэлхэй дээрэ өөрынгөө уг гарбал мэдэдэггүй хүн үгы ёһотой. Һурагша бүхэнһөө шинии абашни, хүгшэн абашни, хүгшэн абыншни аба хэн бэ гэжэ һураа һаа, хургануудаа даража байжа, 7 үе хүрэтэрөө тооложо үгэхэл. 20 үе хүрэтэрөө мэдэдэг, сахижа ябадаг хүнүүдшье байха. Уг гарбалай һарбаалжан зохёожо байхадаа, хүн бүхэн бэе бэеһээ ондо-ондоо, өөрын хуби заяатай, түүхэтэй гэжэ ойлгонобди.

Аха зоной хөөрөө шагнажа байхадаа, ехэ олон шэнэ юумэ мэдэжэ абанабди. Хүгшэн зон өөрынгөө һанаһан юумэеэ аша гушанартаа үлээхэеэ һанадаг, харин залуу үетэншье элинсэг хулинсаг тухайгаа олон юумэ мэдэхэеэ эрмэлзэдэг ха юм.

Өөрынгөө уг гарбал, нютагайнгаа түүхэ, нютагаархидайнгаа намтар мэдээ һаа, хүн бүхэн бүри гүнзэгыгөөр, бүри һайнаар гүрэнэйнгээ түүхэ мэдэхэ болоно гээшэ. Тиимэһээ би ехэ һонирхожо, нютагтамни ямар арад ажаһуудаг бэ, ажаһууһан байгаа гээшэб, ямар омогтой бэ, нютагаа суурхуулһан мэдээжэ хүнүүд хэд бэ гэжэ мэдэхэеэ һанабаб. Бэе бэеынгээ уг гарбал, омог, түрэлнүүдээ һайн мэдэнэгүйбди гэжэ шухала асуудал гаража ерэнэ. Уланхаан нютагта хэды зон ажаһуунаб, ямар яһатан, ямар омогтойб гэжэ мэдээсэл һонирхогты. Энээнһээ гадна, анха түрүүн ямар яһатан байдаг байгааб, хэзээ ерээб, ямар түрүү хүнүүдтэйб гэхэ мэтэ асуудалнууд гарана.

Уг гарбал шэнжэлхэдээ, нютагаархидай тоо, бүридэл, нэрэ, обог элирүүлхын тула хүнүүдтэй хөөрэлдөөбди,-гээд Уланхаанай һургуулиин һурагша Эржена Догданова хөөрэнэ.- Шэнжэлгэмни буряад ба хамнаган яһатан. Ажалдаа иимэ арга хэрэглээб: нютагаархидаараа хөөрэлдөөн, айл бүхэнэй омог һуралга, материалнуудые суглуулган.

Анха түрүүн Баргажан аймагһаа эхилээд Хурамхаан хүрэтэр ганса хамнаган үндэһэтэн ажаһуудаг байгаад, мүнөө сагта ехэнхи буряадууд боложо, хамнагад үсөөн болоо гэжэ ажал соогоо шэнжэлэл хэнэб. Баргажан аймагай буряадуудай 8 омогһоо ганса 7 омог манай нютагта ажаһууна, харин хамниган угсаатанай 7 омогһоо айл бүхэн бии гэжэ гаргабаб.

Энэ шэнжэлгээрээ Буряад Уласай, Хурамхаан аймагай түүхэ, буряад үндэһэтэнэй хүгжэлтэ үзэлгэндэ өөрынгөө багахан хуби оруулхаб гэжэ һананаб.

Хүн бүхэндэ эгээл дүтын, эгээл нангин юумэн – тоонто нютаг, гэр бүлэ. Буряад ороной үзэсхэлэнтэ һайхан булан – Уланхаан. Буряад гүрэнэймнай эгээл хойто зүгтэнь, Баргажанай ба Икадай хадануудаар хүреэлэгдэнхэй үзэсхэлэнтэ һайхан буланда байдаг ха юм. Эндэ эгээ гайхамшагта ба холын холо суурхаһан баялигууд оршоно. Илангаяа манай Хүшэгөөрэй, Умхэйн, Сэюугэй аршаанууд ганса Буряад орон соогоо бэшэ, харин хари гүрэнүүдээршье мэдээжэ болонхой. Эдэ аршаанууднай хүнүүдтэ найдал үгэжэ, шэдитэ зүйлэй хүсөөр бэе махабадыень аргална. Эндэ хүнүүд хүл гараа, нюргаяа, хото дотороо, арһанай элдэбын үбшэнүүдээ аргална.

Уланхаан – багахан нютаг, эбтэйгээр буряад ба хамнаган арад олон саг соо ажаһууна. Тойроод харахадашни, хуу дүтын зон, хуу танил зон: эхэ эсэгэшни, түрэлхидшни, нүхэдшни, хүршэнэршни. Бултанаарнь холбоотойбди.

Уланхаан нютагаархидайнгаа уг гарбалыень шэнжэлжэ, иимэ тобшолол хэбэб: буряадууд 77% болоно, 637 хүн; хамнагад – 20% - 167 хүн; бэшэ арад (ород ба татар) – 3% - 23 хүн.

Буряадууд сооһоо иимэ омогууд ажаһууна: галзууд, шоно, баяндай, hэнгэлдэр, сэгээнэр, булгад, абзай.

Галзууд 7 хүбүүтэй, тэдээн сооһоо гурбаниинь манай нютагта ажаһууна: Онгор, Обхор, Маншуунай.

Уланхаан – багахан нютаг, эбтэйгээр хамнаган ба буряад ажаһуудаг. Манай нютагта 167 хамнаган байна гэжэ тоолобоб, нютагаймни 20% болоно.

Хамнигадай дунда иимэ омогууд бии: Тэпкогир, Галдегир, Баликагир, Чолкогир, Чонголир, Асивагат, Нгодягир. Энэ омогуудай бултаниинь манай нютагта бии. Тиимэһээ иимэ омогтой хамниган айлнууд Уланхаан нютагта ажаһууна:

Энэ омогуудай эгээ олониинь Тэпкогир омог болоно, бүхы хамнагадай 50% болоно.
Хамнагад иимэ һууринуудаар ажаһууна: Самаахай, Кынкысер, Булухан, Сыем, Джирга, Мунчо, Баряанхур, Умхэй, Хүшэгөөр, Уланхаан.
Хамнагад үхэр малаа баридаг, загаһашалдаг, агнадаг.

Олон жэл соо сугтаа ехэ эбтэйгээр буряад ба хамниган арад нэгэ нютагта ажаһуунабди. Сагаан һарын һайндэртэ, Болдеорой һайндэртэ сугтаа омогоороо сугларжа, элдэбын мүрысөөнүүдые хэдэг, ёһо заншалаа харуулдаг, дуугаа дуулажа, хатараа хатардаг заншалтайбди.

Бэеэ бэеынгээ ёһо заншал хүндэлдэг, түрэл хэлэеэ мартадаггүй, уг гарбалаа үргэлжэлүүлдэг заншалтайбди.

Энэ ажал дээрэ хүдэлхэдөө, би ехэ һонирхожо уг гарбалаа үзэбэб, олон юумэ мэдэжэ абабаб. Шэнжэлгын ажални намда шэнэ мэдээсэл үгэбэ: нютагайнгаа уг гарбал мэдэхэ болобоб, хани сугтаа ажаһуудаг хамниган хүршэнэрэйнгөө омогуудые мэдэбэб, нютаг соомни олон түрэлхид бии гэжэ ойлгобоб. Бүхы нютагаархидни намда дүтэ шэнги болобо.
Бүмбэрсэг дэлхэй шэнжэлхэеэ, мэдэхэеэ һанаа һаа, түрүүн өөрынгөө нютагһаа эхилэ гэжэ багшын хэлэһэн үгэнүүдынь тон зүб байба. Өөрынгөө, нютагайнгаа уг гарбал мэдэдэг болоходоо, би ехэ омогорхолтой байнаб.

Уланхаан – багахан нютаг, эбтэйгээр буряад ба хамниган улад олон жэлнүүдтэ хүршэ ажаһууна. Тойроод харахадашни, хуу дүтын зон, хуу танил зон: эхэ эсэгэшни, түрэлхидшни, нүхэдшни, хүршэнэршни. Бултантайнь холбоотойбди.

Уланхаан нютагаархидайнгаа уг гарбалыень шэнжэлжэ, иимэ тобшолол хэбэб: буряадууд 77% болоно, 637 хүн; хамнигад – 20% - 167 хүн; бэшэ арад (ород ба татар) – 3% - 23 хүн. Хамта дээрээ Уланхаан нютагтамни 827 хүн ажаһууна.

Баргажан аймагай буряадуудай 8 омогһоо ганса 7 омог манай нютагта ажаһууна: галзууд, шоно, баяндай, hэнгэлдэр, сэгээнэр, булгад, абзай. Харин хамниган арадай 7 омогһоо айл бүхэн бии гэжэ гаргабаб.Хамнигадай дунда иимэ омогууд бии: Тэпкогир, Галдегир, Баликагир, Чолкогир, Чонголир, Асивагат, Нгодягир. Энэ омогуудай бултаниинь манай нютагта бии. Тиихэдэ энэ омогуудай эгээ олониинь Тэпкогир омог болоно, бүхы хамнагадай 50% болоно гэжэ тобшолол хээб.

Энэ ажал хэхэдээ, би ехэ олон нютагайнгаа зоноор, үбгэд хүгшэдөөр хөөрэлдөөб, олон зониие нэрэ обогоорнь мэдэхэ болооб. Нютагаймни түрүү зон –Ринчино Хубулэй Гулгенович, Цыренова Намжалма Тарбаевна, Очирова Мария Цыбиковна, минии хүгшэн эжы Будаева Софья Базаровна гэгшэдһээ олон юумэ мэдэжэ абааб.
Минии һанахада, уг гарбалаараа, түүхээрээ, ёһо заншалаараа хүн бүхэн һонирхохо ёһотой.Энэ манай уялга болоно. Саашадаа би нютагайнгаа түрүү хүнүүд тухай шэнжэлэл хэхэ зорилготойб.

Тиимэһээ манай нютагта иимэ омогтой гэр бүлэнүүд бии:

Галзууд 7 хүбүүтэй, тэдээн сооһоо гурбаниинь манай нютагта ажаһууна: Онгор, Обхор, Маншуунай.
1.2 Хамнагадай уг гарбал
Уланхаан – багахан нютаг, эбтэйгээр хамнаган ба буряад ажаһуудаг. Манай нютагта 167 хамнаган байна гэжэ тоолобоб, нютагаймни 20% болоно.
Хамнагадай дунда иимэ омогууд бии: Тэпкогир, Галдегир, Баликагир, Чолкогир, Чонголир, Асивагат, Нгодягир. Энэ омогуудай бултаниинь манай нютагта бии.
Тиимэһээ иимэ омогтой хамнаган айлнууд Уланхаан нютагта ажаһууна:
Энэ омогуудай эгээ олониинь Тэпкогир омог болоно, бүхы хамнагадай 50% болоно.
Хамнагад иимэ һууринуудаар ажаһууна: Самаахай, Кынкысер, Булухан, Сыем, Джирга, Мунчо, Баряанхур, Умхей, Хүшэгөөр, Уланхаан.
Хамнагад үхэр малаа баридаг, загаһашалдаг, агнадаг.
Ой соо хамнаган – эзэн. Ангые мүрөөр олохо, таниха.
Олон жэл соо сугтаа ехэ эбтэйгээр буряад ба хамниган арад нэгэ нютагта ажаһуунабди. Сагаан һарын һайндэртэ, Болдеорой һайндэртэ сугтаа омогоороо сугларжа, элдэбын мүрысөөнүүдые хэдэг, ёһо заншалаа харуулдаг, дуугаа дуулажа, хатараа хатардаг заншалтайбди.
Бэеэ бэеынгээ ёһо заншал хүндэлдэг, түрэл хэлэеэ мартадаггүй, уг гарбалаа үргэлжэлүүлдэг заншалтайнууд юм..
Поделитесь с друзьями:

Комментарии2

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий
Аноним
13.05.2017 08:26
Уншахада ехэ сонирхолтой байгаа
Аноним
17.06.2017 23:10
Омогор бодобол Хамнигадудта "Асивагат" гэжэ нэртэ омог байна. Теэд буряадудсо баhа ашабагат гэжэ омогтон Бичура нютагар hудаг юм бышэ гуу? Энэни соносходо hураха hанаби - юун гэжэ утхатай бэ энэ хоер омогтоной нэрэ

Еще из раздела Досуг

Последние записи

20 октября
14:19
34
1
Почему надо скорее идти на новый фильм Бориса Хлебникова «Аритмия»?
Ну, во-первых, он скоро закончится в прокате. Да, он вышел только на прошлой неделе, но в Улан-Удэ прокат идёт только в одном кинотеатре (People’sPark) и всего на двух сеансах. Следовательно, прокатчики не делают ставки на его прибыльность, поэтому снимут его, наверное, уже на этой, а на торрентах он появится не скоро, так как это фестивальное кино
20 октября
11:05
35
Дацану Отошо нужна помощь по уборке мусора!
Уважаемые улан-удэнцы! 18, 19, 20 и 21 октября 2017 года дацан "Отошо" просит помощи волонтёров
17 октября
21:11
126
Обзор международной мебельной выставки IsaloniWorldWide
В конце прошлой недели я посетила ежегодную мебельную выставку IsaloniWorldWide в Москве - главное событие года для российских дизайнеров. Международные бренды представили свои новинки мебели, света и декора
17 октября
21:06
103
Оёоргүй далайһаа субад удхаһандал...
Поэт хүн  ондоо зон, поэт хүнэй зүрхэн онсо ондоохон сохидолтой, засаг түрын урдаһаа хэлэхэ үгэтэй, айхаяа мэдэхэгүй, арад түмэнэйнгөө түлөө харюусалгатайб гэжэ мэдэрдэг Цырендулма Цыреновна Дондогой нээрээл нэрэ түрэтэй поэт хүн, томо хүн байгаал даа.
17 октября
21:00
150
Кабанско-Оймурский «сыр-бор»
Страна и Бурятия взяли курс, но про импортозамещение и санкции, видимо, и не слыхивали в администрации Кабанского района. А иначе чем объяснить нежелание руководства помочь мне как предпринимателю, который выпускал Оймурский сыр?
17 октября
09:27
152
1
Хорошие времена?
Недавно разговаривали с мамой, пока шли пешком куда-то - я далеко припарковался, а она была не против прогуляться. Говорили о том, прошли или настали хорошие времена...
13 октября
17:26
1279
3
#19.Суровые монголы || Бурятские воины
Всем привет! Это новый выпуск "Дневника Хитрого Бурята".
Осень для меня - это любимое время года, время творческих идей и побед...
12 октября
14:21
294
Проекты Союза дорожников Республики Бурятия
Друзья, хочу рассказать про деятельность и предложения недавно созданного при поддержке главы Бурятии Союза дорожников республики
12 октября
10:29
180
Абьяас бэлигээ арад зондоо
Агын тойрогой Догой нютаг тоонтотой Цыпелма Батурова урма зоригоороо, хүсэл эрмэлзэлээрээ, тэнигэр сэдьхэлээрээ олониие дахуулжа, арад зондоо гоё һайханиие дамжуулжа, соёл болбосоролой дээжэ хүртөөхэ хэрэгтэ эсэшэ сусашагүй ажалаа ябуулна. Арадай дуунуудта, ёохор хатарнуудта, уран үгэдэ хилэ гэжэ байхагүй. Итали, Испани
12 октября
10:21
257
Стильный дизайн: счастье быть дома
В процессе создания интерьера ключевым моментом для меня является не столько стиль в его общепринятом понимании, сколько атмосфера создаваемого пространства. Начиная проект, я всегда думаю о том, насколько комфортно будет жильцам в этом пространстве, будут ли они счастливы в новой обстановке?
11 октября
17:20
329
3
Повторное заседание должно поставить точку в этой истории
Определение Верховного суда России было недавно опубликовано и создало прецедент в судебной практике. Вскоре состоится повторное заседание в Верховном суде Бурятии, которое, надеемся, поставит точку в этой затянувшейся истории
5 октября
12:57
689
О просрочке платежа по кредиту и защите персональных данных
Если платеж был сделан 29 числа, и есть документы, которые это подтверждают, то ответственность за сроки поступления денежных средств банку заемщик не несет
4 октября
14:57
554
1
Как не принести домой «психологический вирус»?
Он может разрушить даже самые крепкие отношения и развеять лучшее впечатление о вас…
3 октября
14:39
354
ҮХИБҮҮД УГ УДАМАА УУДАЛНА
Буряад Уласай соелой яаманай сайд Тимур Гомбожапович Цыбиков "Минии уг гарбал ном хэблэлгэдэ мүнгэ һомололгодо гараа табижа тон ехэ туһалаа юм
2 октября
17:27
386
1
Поможем маме шестерых детей!
Хочу найти дом и начать сбор средств на оплату аренды!
2 октября
11:42
574
А вы были в Сан-Тропе?
Подписывайтесь на меня в инстаграм @erdenimun и на мой канал den mun в youtube. Где я выкладываю больше видео и веду прямые трансляции
2 октября
11:05
343
Как развивать ребёнка, несмотря на занятость и нехватку времени?
Школьная пора - это самое удачное время, когда надо не упустить момент формирования мышления. Не упустить шанс, научить ребёнка думать, мыслить и дать ему чёткое понимание, как это делать
22 сентября
10:00
1084
2
Евротур. Женева. Швейцария
В данный момент я в Европе. Планирую посетить здесь более 10 стран. Подписывайтесь на меня в инстаграм @erdenimun и на мой канал den mun в youtube. Где я выкладываю больше видео и веду прямые трансляции!
21 сентября
13:05
321
4
"ZAM" нээгдэһээр жэл болобо
Домбо” эблэлэй үйлэдбэрилһэн буряад угалзаар шэмэглээтэй шаазан домбонууд, аяганууд нюдэ хужарлуулна. Ханаар зохидхоноор зураатай уран зурагууд үлгөөтэй харагдана.
15 сентября
11:54
3486
4
Виктор Балдоржиев Наброски конца августа. Между жерновами
Полезных и деятельных результатов, вкупе с защитой интересов Востока страны, правители России могут ожидать только от монголоязычного мира внутри страны со множеством естественных русских элементов, включая русскую культуру и 400-летнюю русскую историю Сибири, ибо ничего другого на Восточной окраине страны уже нет. Процессы обезлюживания территории становятся очевидными и безостановочными.
Показать больше
Богатая Бурятия Общественный проект, направленный на реализацию богатого потенциала нашей республики
Наверх