Агууехэ Александр Пушкинай дурасхаалда

Гараар бэшэ, ураар хүшөө  өөртөө бодхоогооб,
Газардахагүйл тэндэм зоной үер замууд,
Александрийска баганаһаа дээгүүр толгойгоо
Абан омогоор  үргэбэ ябууд.
379
Тэбхэр 280 жэлэй саада тээ 1837 оной январиин 29-дэ агууехэ поэт  Александр Сергеевич Пушкинай  улаан зүрхэн сохилхоо болёод, тэрэ наһанһаа нүгшөө һэн. Хэрзэгы муухай дотортой Дантесэй буугай һомонһоо январиин 27-до Александр Сергеевич хүндөөр шархатаад,  хоёр хоногто туйлай ехээр зобожо январиин 29-дэ наһа бараһан байна.

Агууехэ Пушкинай түрэһөөр 150 жэлэй ойн баярай ушараар Буряадай арадай поэт Цэдэн Галсанов 1949 ондо иигэжэ хэлэһэн байдаг:
“Амияа табижа байхадаа: “Зай, үргыш даа намайе, ябаеы дээшээ, улам дээшээ гараяы!” гэжэ гуйһан байна. Наһа бараһанайнь  һүүлээр гурбан хоногой туршада олон хүнүүд ехэ багагүй, үбгэн залуугүй сугларжа,хуурсагайнь хажууда таһалгаряагүй зогсожо байгаа һэн ха. Баян ноёншье, үгытэй ядуушье, эгээлэй хүнүүд алдарта поэдэйнгээ нүгшэһэн бэедэ һүгэдэхөө ерэһэн байгаа.

Агууехэ поэдээ гээһэн арадай уй гашуудалые, хаанай алууршадай хара хэрэгые элирүүлэн бүгэдэ арадай хүйтэн зэбүүрхэлые тиихэдэ залуу байһан поэт Михаил Лермонтов “Поэдэй үхэл” гэжэ шүлэг соогоо харуулһан байна.

“Тааһууд, бузараар суурхаһан эсэгэнэрэй
Бэеэ һайрхаһан хүрхылдэһэн үрэнэр,
Жаргалай нааданда гасагдаһан хүнүүдые
Богоолшо хүлөөрөө дэбһээшэ бэенэр!
Тааһууд, хан шэрээе тойроошод, һүрэглэн,
Сүлөө, Гени ба Алдар нэрын алууршад!
Угаахагүйт, хамаг  хара шуһаараашье
Поэдэй үнэншэ шуһа!

гэһэн хурса  зэбүүн үгэнүүдые хаанай ба тэрэнэй алууршадай нюур уруу зүрхэтэйгөөр хаяһан байна. Энээнэйнгнээ түлөө Лермонтов, Кавказ уруу дайнда эльгээгдэн, сүлэгдөө һэн. Гэбэшье,  он жэлэй үнгэрхэ бүри агууехэ Пушкинай алдар нэрэ арад зоной дунда, Росси соогуур халитараа дүүрэһэн байна.

Агууехэ  поэт Эхэ түрэл орондоо энхэргэн дуратай, түрэл ород арадайнгаа алдар соло ба  нэрэ түрые өөрынгөө айхабтар ехэ оюун бэлиг ба уран шадабаряар бүхы дэлхэйн үмэнэ дээрэ үргэһэн байна.

Гениальна Пушкинай гэрэлтэ һайхан зохёолнууд мүнөө манай сэвет Эхэ орон дотор угаа үргэнөөр дэлгэржэ, али  бүхы хэлэн дээрэ оршуулагдан таража,  демократическа ба патриотическа удха шанараараа дэлхэйе гайхуулна.

Агууехэ поэт Пушкинай алдар нэрэ хэтэ мүнхэдөө манай  дунда мандажа, ерээдүйн орой хүрэтэр бидэнтэй  хамта ошолсохо байһаниинь лабтай”.
Александр Сергеевич Пушкин ород үндэстэнэй зүрхэ сэдьхэлэй уран һайхан мэргэниие,  ухаан бодолой оюун хүсэнүүдэй эршэ бэеэрээ, эрдэмээрээ, бүтээлээрээ түгэс дүүрэнээр харуулһан түмэн бэлигэй далай - агууехэ Пушкинэй  нэрэ наран шэнги мандан байна. Манай Росси гүрэнэй олон үндэстэнэй гайхамшаг ехэ омогорхол боложо, Эхэ орон соомнай мүнхэ дурасхаалаа үндэр дээдын табсан дээгүүр бодхоогоол.

Агуу Россиин аажамаар һураг суумни тарахал, али бүхы хэлэн дээр алдар нэрым дурдахал гээд агууехэ ирагуу найрагша зохёон хэлээл!
“Капитанай басаган” зохёолһоо хэһэг:
“Хальмаг хүгшэнһөө дуулаһан нэгэ үльгэр би шамда
хэлэжэ үгэһүүм. Нэгэтэ бүргэд турлаагһаа иигэжэ асууба юм хаш: “Хэлыш, турлааг шубуун, яагаад ши нарата дэлхэй дээрэ гурбан  зуун жэл ябанаш, харин би яахадаа миин гушан гурбан жэл ябанабиб?”- “Юундэб гэхэдэ,- турлаагынь харюусаа гээ,-ши амиды амитанай шуһа уудаг байнаш, харин би үхэһэн амитанай мяха эдинэб”. Байза, бишье баһа зоболгоор хооллоод үзэхэ юм байна гэжэ бүргэд бодобо гэхэ. Тиигээд бүргэд турлааг хоёр сугтаа ниидэжэ ошобо. Ниидэжэ ябатараа, үхэһэн мори хараад, хоюулаа буужа дээрэнь һуубад ха. Турлаагынь тоншожол һууна, мяхынь магтажал байна. Бүргэдынь нэгэ тоншобо, хоёр тоншобо, тиигээд даляа дарбайлгаан хэлэбэ гэнэ: “Үгы ха даа, нүхэр турлааг,гурбан зуун жэл соо зоболго эдижэ ябанхаар, нэгэ дахин халуун шуһа һороошом дээрэ байна даа, саашаа юун болоноб, бурхан мэдэнэ бэзэ!”

Гараар бэшэ, ураар хүшөө  өөртөө бодхоогооб,
Газардахагүйл тэндэм зоной үер замууд,
Александрийска баганаһаа дээгүүр толгойгоо
        Абан омогоор  үргэбэ ябууд.
Үгы, үхэн барагдахагүйб - оюун сэдьхэлни
Үнэһэн тоборог хүүрһээмни үлүү наһалха, -
Алтан дэлхэйн үргэндэ гансаханшье шүлэгшын
          Амида үлэтэр суутай  байхаб.
Агуу Русиин аажамаар һураг  суумни тарахал,
Али бүхы хэлэн дээр алдар нэрым дурдахал...
Мүнөө зэрлиг тунгусшье, славян омог ашашье,
          Мүн финнүүд, талын хани хальмагшье.
Хурса уран үгөөр ухаа сэдьхэл һэреэһээрээ,
Хархис үедэ Эрхэ сүлөө магтаһаараа,
Зобон унан  тэмсэгшэдтэ хайра эриһээрээ
        Зондоо хүндэтэй байхаб наһаараа.
Уймар мууларһаа айнгүй, ямба зэргэ һанангүй,
Уран дуумни, бурханай зарлигаар ябаарай,
Хардалга, магтаалшье ойндоо хадуужа ябангүй,
          Хара тэнэгтэй бү арсалдаарай.
ҮБЭЛЭЙ ХАРГЫ
Бурьяа  манан соохонуур
Бугааг һара гаража
Уйтай байһан тала  руу
Уйдхар туяа адхана.

Үбэлэй хажар харгыгаар
Үреэ гурбан гүйлдэнэ,
Хонхын  абяан жэгдэ  аад
Хашартайгаар жэнгирнэ.

Замшын ута аялгаһаа
Түрэл юуншьеб дуулдана:
Зугаа сэнгээнш гээшэ гү,
Зүрхэнэйш уя хэбэртэй...

Дүтэ гал, гэрш гэжэ үгы...
Дүлии балай, саһан хүр...
Дармал  модод гансахан
Дайралдана хаа-яахан.
              Цэдэн Галсановай оршуулга.


                                                   Цэдэн Галсановай оршуулга
ДУХАРАЙН ДУУН
Дуун хүхеэн юундэ намхабаб?
Духарайн аялгаар дунгиныт
Инаг дуратай эдир һамгад,
Илдам басагад  мэндээн ханхиныт!
Халима дүүрээр аягалыт!
Архиин дүлэндэ,
Аягын гүндэ
Хадамай бэһэлиг хаялыт!
Уухаяа дээшэнь нэшэлдүүлэн тонгой!
Уралал, эрдэм мандаха болтогой!
Гэгээн наран, гэрэлээ сасыш!
Үүрэй толоной гиихэ туяанда
Өөхэн дэнгүүд залиран мүхэдэг,
Сэдьхэл эрдэмэй мүнхэ наранда
Сэсэрхүү тэнэгүүд һарган үхэдэг.

Мунхаг харанхы һалан ошоһой,

Мүнхэ наран мандаха болтогой!

Цэдэн Галсановай оршуулга.

Сибирь тээшэ
Сибириин уурхайн гүн соогуур
Сэдьхэлдээ омогтой тэсэгты.
Хосорхогүйл уйтай ажалтнай,
Холын үндэр бодолтнай.

Газар  дорохи найдалнууд
Гай уршагай эгэшэшье һаа,
Зосоотнай баяр түрэхэл,
Зориһон сагтнай ерэхэл:

Сүл каторгын нүхэндэ
Сүлөөтэ дуунайм хүрэһэндли,
Хаалта дабан, танай зүрхэндэ
Хани дуранууднай хүрэхэл.

Түмэр гэнжэнүүд таһаржа,
Түрмэ шоронууд бутаржа,
Эрхэ сүлөө баярлан угтахал,
Эльгэн аха дүүнэртнай
Эритэ мэсытнай барюулхал.

Чаадаевта
Даруу алдар, дуран, найдалда
Дашууржа удаан ябаагүйлди,
Эдир наһанайэлдин зугаа
Эртын манан, зүүдэндли һалаа;

Хархис засагай хабшалта зүршэн,
Халуун сэдьхэлэйнгээ ханалаар
Эсэгэ оронойнгоо уряал тэбшэн,
Этигэл хүсэлнай үшөөл бадарһаар.

Илдам  дүүхэйдэ дурлаһан хүбүүнэй
Инагаа  хүлеэжэ  ядаһан мэтээр,
Үргэн ехэ нангин сүлөөгэй
Үе сагые хүлеэнэлди ехээр.

Сүлөөе зүгнэн байһан хадаа,
Зүрхэнэйнгөө сохилон байһан сагта,
Энхэ  хүсэлэйнгөө арюун шунал
Эсэгэ орондоо зорюулая!

Этигыш, нүхэр: хэзээш ерэхэл
Эрхэ сүлөөгэймнай золто одон,
Эхэ Росси нойрһоо һэрихэл,
Эзэрхэг засагай эбдэрхэй дээгүүр
Манай нэрэ мартангүй бэшэхэл!
                           Цэдэн Галсановай оршуулга.
Поделитесь с друзьями:

Комментарии0

Авторизуйтесь, чтобы оценивать комментарии
и получать уведомления об ответах
Войти на сайт
Ваш комментарий

Еще из раздела Досуг

Последние записи

20 октября
17:22
34
Предложения Союза дорожников Цыденову по развитию дорожного комплекса Бурятии
Вчера провели собрание, обсудили ситуацию в дорожной отрасли республики: какими темпами и качеством выполняются федеральные программы и проекты по развитию транспортной инфраструктуры. Вызывает опасения, что не все объекты успеют сдать до конца строительного сезона - если средства не будут освоены, республику могут исключить из некоторых программ и проектов
20 октября
14:19
121
2
Почему надо скорее идти на новый фильм Бориса Хлебникова «Аритмия»?
Ну, во-первых, он скоро закончится в прокате. Да, он вышел только на прошлой неделе, но в Улан-Удэ прокат идёт только в одном кинотеатре (People’sPark) и всего на двух сеансах. Следовательно, прокатчики не делают ставки на его прибыльность, поэтому снимут его, наверное, уже на этой, а на торрентах он появится не скоро, так как это фестивальное кино
20 октября
11:05
54
Дацану Отошо нужна помощь по уборке мусора!
Уважаемые улан-удэнцы! 18, 19, 20 и 21 октября 2017 года дацан "Отошо" просит помощи волонтёров
17 октября
21:11
130
Обзор международной мебельной выставки IsaloniWorldWide
В конце прошлой недели я посетила ежегодную мебельную выставку IsaloniWorldWide в Москве - главное событие года для российских дизайнеров. Международные бренды представили свои новинки мебели, света и декора
17 октября
21:06
108
Оёоргүй далайһаа субад удхаһандал...
Поэт хүн  ондоо зон, поэт хүнэй зүрхэн онсо ондоохон сохидолтой, засаг түрын урдаһаа хэлэхэ үгэтэй, айхаяа мэдэхэгүй, арад түмэнэйнгөө түлөө харюусалгатайб гэжэ мэдэрдэг Цырендулма Цыреновна Дондогой нээрээл нэрэ түрэтэй поэт хүн, томо хүн байгаал даа.
17 октября
21:00
163
Кабанско-Оймурский «сыр-бор»
Страна и Бурятия взяли курс, но про импортозамещение и санкции, видимо, и не слыхивали в администрации Кабанского района. А иначе чем объяснить нежелание руководства помочь мне как предпринимателю, который выпускал Оймурский сыр?
17 октября
09:27
153
3
Хорошие времена?
Недавно разговаривали с мамой, пока шли пешком куда-то - я далеко припарковался, а она была не против прогуляться. Говорили о том, прошли или настали хорошие времена...
13 октября
17:26
1287
3
#19.Суровые монголы || Бурятские воины
Всем привет! Это новый выпуск "Дневника Хитрого Бурята".
Осень для меня - это любимое время года, время творческих идей и побед...
12 октября
14:21
300
Проекты Союза дорожников Республики Бурятия
Друзья, хочу рассказать про деятельность и предложения недавно созданного при поддержке главы Бурятии Союза дорожников республики
12 октября
10:29
182
Абьяас бэлигээ арад зондоо
Агын тойрогой Догой нютаг тоонтотой Цыпелма Батурова урма зоригоороо, хүсэл эрмэлзэлээрээ, тэнигэр сэдьхэлээрээ олониие дахуулжа, арад зондоо гоё һайханиие дамжуулжа, соёл болбосоролой дээжэ хүртөөхэ хэрэгтэ эсэшэ сусашагүй ажалаа ябуулна. Арадай дуунуудта, ёохор хатарнуудта, уран үгэдэ хилэ гэжэ байхагүй. Итали, Испани
12 октября
10:21
260
Стильный дизайн: счастье быть дома
В процессе создания интерьера ключевым моментом для меня является не столько стиль в его общепринятом понимании, сколько атмосфера создаваемого пространства. Начиная проект, я всегда думаю о том, насколько комфортно будет жильцам в этом пространстве, будут ли они счастливы в новой обстановке?
11 октября
17:20
332
3
Повторное заседание должно поставить точку в этой истории
Определение Верховного суда России было недавно опубликовано и создало прецедент в судебной практике. Вскоре состоится повторное заседание в Верховном суде Бурятии, которое, надеемся, поставит точку в этой затянувшейся истории
5 октября
12:57
690
О просрочке платежа по кредиту и защите персональных данных
Если платеж был сделан 29 числа, и есть документы, которые это подтверждают, то ответственность за сроки поступления денежных средств банку заемщик не несет
4 октября
14:57
555
1
Как не принести домой «психологический вирус»?
Он может разрушить даже самые крепкие отношения и развеять лучшее впечатление о вас…
3 октября
14:39
357
ҮХИБҮҮД УГ УДАМАА УУДАЛНА
Буряад Уласай соелой яаманай сайд Тимур Гомбожапович Цыбиков "Минии уг гарбал ном хэблэлгэдэ мүнгэ һомололгодо гараа табижа тон ехэ туһалаа юм
2 октября
17:27
387
1
Поможем маме шестерых детей!
Хочу найти дом и начать сбор средств на оплату аренды!
2 октября
11:42
577
А вы были в Сан-Тропе?
Подписывайтесь на меня в инстаграм @erdenimun и на мой канал den mun в youtube. Где я выкладываю больше видео и веду прямые трансляции
2 октября
11:05
345
Как развивать ребёнка, несмотря на занятость и нехватку времени?
Школьная пора - это самое удачное время, когда надо не упустить момент формирования мышления. Не упустить шанс, научить ребёнка думать, мыслить и дать ему чёткое понимание, как это делать
22 сентября
10:00
1085
2
Евротур. Женева. Швейцария
В данный момент я в Европе. Планирую посетить здесь более 10 стран. Подписывайтесь на меня в инстаграм @erdenimun и на мой канал den mun в youtube. Где я выкладываю больше видео и веду прямые трансляции!
21 сентября
13:05
322
4
"ZAM" нээгдэһээр жэл болобо
Домбо” эблэлэй үйлэдбэрилһэн буряад угалзаар шэмэглээтэй шаазан домбонууд, аяганууд нюдэ хужарлуулна. Ханаар зохидхоноор зураатай уран зурагууд үлгөөтэй харагдана.
Показать больше
Богатая Бурятия Общественный проект, направленный на реализацию богатого потенциала нашей республики
Наверх